Shloka 1
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
/ ऑपन-- माल बक। अति <-छऋज>आ सप्ताधिकशततमो< ध्याय: गणततन्त्र राज्यका वर्णन और उसकी नीति युधिछिर उवाच ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप । धर्मवृत्तं च वित्तं च वृत््युपाया: फलानि च,युधिष्ठिरने कहा--परंतप भरतनन्दन! आपने ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, और शाद्रोंके धर्ममय आचार, धन, जीविकाके उपाय तथा धर्म आदिके फल बताये हैं। राजाओंके धन, कोश, कोश-संग्रह, शत्रुविजय, मन्त्रीके गुण और व्यवहार, प्रजावर्गकी उन्नति, संधि-विग्रह आदि छः: गुणोंके प्रयोग, सेनाके बर्ताव, दुष्टोंकी पहचान, सत्पुरुषोंके लक्षण, जो अपने समान, अपनेसे हीन तथा अपनेसे उत्कृष्ट हैं--उन सब लोगोंके यथावत् लक्षण, मध्यम वर्गको संतुष्ट रखनेके लिये उन्नतिशील राजाको कैसे रहना चाहिये--इसका निर्देश, दुर्बल पुरुषको अपनाने और उसके लिये जीविकाकी व्यवस्था करनेकी आवश्यकता--इन सब विषयोंका आपने देशाचार और शास्त्रके अनुसार संक्षेपसे धर्मके अनुकूल प्रतिपादन किया है
yudhiṣṭhira uvāca | brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṁ śūdrāṇāṁ ca parantapa | dharma-vṛttaṁ ca vittaṁ ca vṛtty-upāyāḥ phalāni ca ||
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປະຣັນຕະປະ, ທ່ານໄດ້ອະທິບາຍຄວາມປະພຶດອັນຕັ້ງຢູ່ເທິງທຳມະຂອງ ພຣາຫມະນະ, ກະສັດຕຣິຍະ, ໄວສະຍະ, ແລະ ສູທຣະ—ພ້ອມທັງຊັບສິນ, ວິທີຫາລ້ຽງຊີວິດ, ແລະຜົນທີ່ເກີດຈາກການປະພຶດຊອບ. ທ່ານຍັງໄດ້ສະແດງໂດຍຫຍໍ້ ຕາມຈາຣີດປະເພນີທ້ອງຖິ່ນ ແລະຕາມຄຳພີຊາສຕຣະ ເລື່ອງທີ່ຄວນແກ່ທຳມະ: ຊັບພະຍາກອນແລະຄັງຫຼວງຂອງກະສັດ ແລະວິທີສະສົມ, ການຊະນະສັດຕູ, ຄຸນສົມບັດແລະການປະພຶດຂອງອຳມາດ, ຄວາມເຈີຣິນຂອງປະຊາ, ການນຳໃຊ້ນະໂຍບາຍຫົກປະການ (ເຊັ່ນ ສັນຕິ ແລະ ສົງຄາມ), ລະບຽບວິໄນຂອງກອງທັບ, ການຮູ້ຈັກຄົນຊົ່ວ, ເຄື່ອງໝາຍຂອງຄົນດີ, ແລະການປະເມີນຜູ້ທີ່ເທົ່າກັນ ຕ່ຳກວ່າ ຫຼື ສູງກວ່າ—ພ້ອມຄຳແນະນຳວ່າ ກະສັດຜູ້ກຳລັງເຈີຣິນຄວນປະພຶດຢ່າງໃດເພື່ອໃຫ້ຊົນຊັ້ນກາງພໍໃຈ ແລະເຫດໃດຈຶ່ງຄວນອຸປະຖຳຄົນອ່ອນແອ ແລະຈັດຫາຊີວິດຄວາມເປັນຢູ່ໃຫ້ເຂົາ».
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames rāja-dharma as comprehensive: ethical conduct across social classes, economic foundations (wealth and treasury), competent counsel, diplomacy, military discipline, and the king’s duty to protect and provide for the vulnerable—all grounded in śāstra and appropriate local custom.
Yudhiṣṭhira addresses his teacher (honorifically ‘Parantapa’) and summarizes the wide range of governance topics already explained—varna duties, livelihood, treasury, ministers, diplomacy, and social welfare—setting up a continuation or deepening of instruction on kingship and policy.