Shloka 24
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
अपि त्यागं बुभूषेत कच्चिद् गच्छेदनामयम् । सिद्धेनौषधियोगेन सर्वशत्रुविनाशिना । नागानश्चान् मनुष्यांश्न कृतकैरुपघातयेत्
api tyāgaṁ bubhūṣet kaccid gacched anāmayam | siddhenauṣadhi-yogena sarva-śatru-vināśinā | nāgān aśvān manuṣyāṁś ca kṛtakair upaghātayet |
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງເບິ່ງວ່າ ຈະຊັກຈູງໃຫ້ເຂົາປາດຖະໜາການສະຫຼະໄດ້ບໍ, ແລະຈະໃຫ້ເຂົາອອກຈາກອານາຈັກໄດ້ໂດຍບໍ່ເຈັບໄຂ້ ຫຼືບໍ່ຖືກລົບກວນບໍ. ໃນພະພັກຂອງກະສັດນັ້ນ ຈົ່ງພັນລະນາສະພາບອັນນ່າສົງສານຂອງຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຜູ້ກຳລັງທົນທຸກ ແລະຈົ່ງພັນລະນາກຽດສັກສີຂອງຜູ້ມີບຸນຜູ້ຮູ້ວິໄນໂຍຄະ—ເພື່ອໃຫ້ກະສັດຜູ້ເປັນສັດຕູຖືກຊັກຈູງໃຫ້ລະທິ້ງອານາຈັກ. ແຕ່ຖ້າເຂົາຍັງຢືນຢັນໃນນິໄສເດີມ ແລະຄວາມຄາຍຄວາມຍຶດຕິດບໍ່ເກີດ ກໍໃຫ້ຜ່ານຕົວແທນທີ່ເຈົ້າແຕ່ງຕັ້ງ ໃຊ້ໂຍຄະແຫ່ງຢາທີ່ສຳເລັດ ທີ່ເວົ້າວ່າທຳລາຍສັດຕູທັງປວງ ເພື່ອໃຫ້ຊ້າງ ມ້າ ແລະຄົນຂອງສັດຕູຖືກຂ້າຕາຍ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a layered strategy: first attempt a non-violent resolution by inducing the hostile king toward renunciation through moral exempla (suffering of the great and glory of the yogic, virtuous). Only if that fails does it propose covert, destructive measures—highlighting the tension in rājadharma between ethical persuasion and ruthless statecraft.
Bhīṣma is instructing on how to neutralize an enemy ruler: try to make him abandon his kingdom willingly by influencing his mind toward vairāgya (detachment). If he remains unmoved, then use appointed agents and a ‘perfected’ medicinal method to eliminate the enemy’s military assets—elephants, horses, and soldiers.