Shloka 35
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
योगधर्मको जाननेवाले धर्मात्मा धीर मनुष्य अपनी सम्पत्ति तथा पुत्र-पौत्रोंका भी स्वयं ही त्याग कर देते हैं ।। (त्यक्तं स्वायम्भुवे वंशे शुभेन भरतेन च । नानारत्नसमाकीर्ण राज्यं स्फीतमिति श्रुतम् ।। तथान्यैर्भूमिपालैश्व त्यक्त राज्यं महोदयम् । त्यक्त्वा राज्यानि सर्वे च वने वन््यफलाशना: ।। गताश्न॒ तपसः पारं दुःखस्यान्तं च भूमिपा: ।) बहुसंकुसुकं दृष्टवा विधित्सासाधनेन च | तथान्ये संत्यजन्त्येव मत्वा परमदुर्लभम्,स्वायम्भुव मनुके वंशमें उत्पन्न हुए शुभ आचार-विचारवाले राजा भरतने नाना प्रकारके रत्नोंसे सम्पन्न अपने समृद्धिशाली राज्यको त्याग दिया था, यह बात मेरे सुननेमें आयी है इसी प्रकार अन्य भूमिपालोंने भी महान् अभ्युदयशाली राज्यका परित्याग किया है। राज्य छोड़कर वे सब-के-सब भूपाल वनमें जंगली फल-मूल खाकर रहते थे। वहीं वे तपस्या और दुःखके पार पहुँच गये। धनकी प्राप्ति निरन्तर प्रयत्नमें लगे रहनेसे होती है, फिर भी वह अत्यन्त अस्थिर है, यह देखकर तथा इसे परम दुर्लभ मानकर भी दूसरे लोग उसका परित्याग कर देते हैं
yogadharmako jānanevāle dharmātmā dhīra manuṣya āpanā sampatti tathā putra-pautroṅ kā bhī svayaṁ hī tyāga kara dete haiṁ. tyaktaṁ svāyambhuve vaṁśe śubhena bharatena ca | nānāratnasamākīrṇaṁ rājyaṁ sphītam iti śrutam || tathānyair bhūmipālaiś ca tyaktaṁ rājyaṁ mahodayam | tyaktvā rājyāni sarve ca vane vanyaphalāśanāḥ || gatāś ca tapasaḥ pāraṁ duḥkhasyāntaṁ ca bhūmipāḥ | bahusaṅkucukaṁ dṛṣṭvā vidhitsāsādhanena ca | tathānye saṁtyajanty eva matvā paramadurlabham ||
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ມັ່ນຄົງ ມີທຳມະ ແລະຮູ້ວິໄນແຫ່ງໂຍຄະ ຍ່ອມສະຫຼະດ້ວຍໃຈຕົນເອງ ແມ່ນແຕ່ຊັບສິນ ແລະລູກຫຼານ. ຂ້ອຍໄດ້ຍິນມາວ່າ ພຣະຣາຊາພະຣະຕະ (Bharata) ຜູ້ເກີດໃນສາຍຂອງ ສະວະຍັມພູວະ ມະນຸ ແລະມີຈິດປະພຶດອັນມົງຄຸນ ໄດ້ລະທິ້ງອານາຈັກອັນຮຸ່ງເຮືອງ ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຮັດຕະນະນານາປະເພດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ກະສັດອື່ນໆ ກໍໄດ້ສະຫຼະອານາຈັກອັນໃຫຍ່ ແລະຮຸ່ງເຮືອງ. ເມື່ອລະທິ້ງອານາຈັກແລ້ວ ກະສັດເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່ໃນປ່າ ກິນຜົນໄມ້ແລະຮາກໄມ້ປ່າ; ຢູ່ທີ່ນັ້ນເຂົາໄດ້ຂ້າມພົ້ນການບໍາເພັນຕະປະ ແລະເຖິງຈຸດສິ້ນສຸດແຫ່ງຄວາມທຸກ. ເຫັນວ່າຊັບສິນໄດ້ມາຈາກຄວາມພາກພຽນບໍ່ຂາດ ແຕ່ກໍບໍ່ໝັ້ນຄົງຢ່າງຍິ່ງ—ແລະຖືວ່າມັນຫາໄດ້ຍາກຢ່າງສຸດ—ຄົນອື່ນໆ ກໍສະຫຼະມັນເຊັ່ນກັນ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that true wisdom in yogic dharma recognizes the instability of wealth and worldly power; therefore the steadfast may renounce even family attachments and royal prosperity, turning to austerity and inner discipline aimed at ending suffering.
In the Shanti Parva discourse, Bhishma cites exemplars—especially King Bharata of the Svayambhuva Manu line—who abandoned jewel-rich, flourishing kingdoms. He generalizes that many rulers left sovereignty for forest life, living on wild produce and pursuing tapas, thereby moving beyond hardship toward the cessation of suffering.