Shloka 10

Devanagari script

विरमेच्छुष्कवैरेभ्य: कण्ठायासांश्व वर्जयेत्‌ । यथा वैतंसिको युक्तो द्विजानां सदृशस्वन:,पुरंदर! सूखे वैरसे अलग रहे, कण्ठको पीड़ा देनेवाले वाद-विवादको त्याग दे। जैसे व्याध अपने कार्यमें सावधानीके साथ संलग्न हो पक्षियोंको फँसानेके लिये उन्हींके समान बोली बोलता है और मौका पाकर उन पक्षियोंको वशमें कर लेता है, उसी प्रकार उद्योगशील राजा धीरे-धीरे शत्रुओंको वशमें कर ले। तत्पश्चात्‌ उन्हें मार डाले

Transliteration

bhīṣma uvāca | viramec chuṣkavairebhyaḥ kaṇṭhāyāsāṃś ca varjayet | yathā vaitaṃsiko yukto dvijānāṃ sadṛśasvanaḥ purandara |

Translation

ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຸຣັນດະຣະ, ຈົ່ງຫຼີກຫ່າງຈາກຄວາມພະຍາດພາຍທີ່ແຫ້ງແລ້ງໄຮ້ຜົນ ແລະຈົ່ງລະທິ້ງການໂຕ້ຖຽງທີ່ເຮັດໃຫ້ເຈັບຄໍແຕ່ຢ່າງດຽວ. ເຫມືອນນາຍດັກນົກຜູ້ຊຳນານ ທີ່ມຸ່ງໝັ້ນດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງ ລອງເວົ້າສຽງໃຫ້ເໝາະກັບນົກ ແລະຄວ້າໂອກາດເມື່ອຄວນ ເພື່ອນຳມັນເຂົ້າສູ່ອຳນາດ—ກະສັດຜູ້ຂະຫຍັນກໍຄວນຄ່ອຍໆນຳສັດຕູເຂົ້າສູ່ອຳນາດຂອງຕົນ (ແລ້ວຈຶ່ງຈັດການຕາມນະໂຍບາຍ)».

Word by Word

विरमेत्should desist/stop

शुष्कवैरेभ्यःfrom barren/fruitless enmities

कण्ठायासान्throat-straining exertions (i.e., wrangling debates)

चand

वर्जयेत्should avoid/abandon

यथाjust as

वैतंसिकःa bird-catcher/fowler

युक्तःengaged/intent, properly employed

द्विजानाम्of the birds (lit. twice-born)

सदृशस्वनःhaving a sound/voice similar (to theirs)

पुरंदरO Purandara (Indra / epithet of king)

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma (भीष्म)

Purandara/Indra (पुरंदर)

vaitaṃsika (bird-catcher)

dvija (birds, metaphorical)

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

Do not waste energy on fruitless hostility or loud, exhausting quarrels; instead, act with disciplined strategy—patiently and intelligently gaining control over adversaries rather than engaging in empty contention.

What is happening in the narrative?

In Bhishma’s instruction on kingship and policy, he addresses the listener as ‘Purandara’ and uses the simile of a bird-catcher who imitates birds’ calls to lure and capture them, illustrating how a king should methodically subdue enemies through calculated means.