Shloka 31
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
दशाधिपतय: कार्या: शताधिपतयस्तथा । ततः सहस्राधिपतिं कुर्याच्छूरमतन्द्रितम्,सेनामें कुछ लोगोंको दस-दस सैनिकोंका नायक बनावे, कुछको सौका तथा किसी प्रमुख और आलस्यरहित वीरको एक हजार योद्धाओंका अध्यक्ष नियुक्त करे
daśādhipatayaḥ kāryāḥ śatādhipatayas tathā | tataḥ sahasrādhipatiṁ kuryāc chūram atandritam ||
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງແຕ່ງຕັ້ງຫົວໜ້າເຫນືອກຸ່ມສິບ, ແລະແຕ່ງຕັ້ງຫົວໜ້າເຫນືອກຸ່ມຮ້ອຍເຊັ່ນກັນ. ຈາກນັ້ນ ຈົ່ງແຕ່ງຕັ້ງວີລະບຸລຸດຜູ້ກ້າຫານ ແລະຕື່ນຕົວບໍ່ເກີດຄວາມເກຍດຄ້ານ ເປັນຜູ້ບັງຄັບການເຫນືອພັນ.” ໃນຄຳສອນນີ້ວ່າດ້ວຍການປົກຄອງແລະການປົກປ້ອງ, ການຈັດລະບຽບກອງທັບຢ່າງມີວິໄນຖືກສະແດງເປັນໜ້າທີ່ຕາມທຳຂອງຜູ້ປົກຄອງ—ເພື່ອໃຫ້ເກີດລະບຽບ, ຄວາມຮັບຜິດຊອບ, ແລະຄວາມພ້ອມ, ບໍ່ໃຫ້ກາຍເປັນຄວາມວຸ່ນວາຍຫຼືຄວາມປະມາດ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should establish clear, tiered command—leaders over tens, hundreds, and thousands—choosing brave and vigilant officers, so that protection of the realm is carried out with discipline and accountability as a duty of dharma.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma is advising the king on practical statecraft: how to structure the army by appointing commanders at different levels, culminating in a thousand-commander who is courageous and free from negligence.