Shloka 26
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
गौतमो दक्षिणे पाश्वे शकैश्न यवनै: सह । अश्वत्थामा पृष्ठतो5भूत् काम्बोजै: परिवारित:,व्यूहके वामभागमें त्रिगर्तोंसे घिरा हुआ कृतवर्मा खड़ा था। दक्षिण पार्श्चमें शकों और यवनोंकी सेनाके साथ कृपाचार्य थे और पृष्ठभागमें काम्बोजोंसे घिरकर अश्व॒त्थामा खड़ा था
sañjaya uvāca | gautamo dakṣiṇe pārśve śakaiś ca yavanaiḥ saha | aśvatthāmā pṛṣṭhato 'bhūt kāmbojaiḥ parivāritaḥ ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ທາງປີກຂວາ ມີ ໂກຕະມະ (ກຣິປາຈາຣະຍະ) ຢືນຄຽງກັບກອງ ສະກະ ແລະ ຢະວະນະ; ທາງດ້ານຫຼັງ ອັສວັດຖາມາ ຢືນຢູ່ໂດຍມີກອງ ກຳໂບຊະ ລ້ອມຮອບ. ນີ້ແມ່ນພາບຂອງການຈັດກອງຢ່າງມີລະບຽບໃນສົງຄາມ—ການຮັກພັກດີແລະໜ້າທີ່ຍຸດທະສາດ ກົດທັບຄວາມສະດວກສ່ວນຕົວ ໃນທ່າມກາງໂສກນາດຂອງການຮົບພີ່ນ້ອງກັນເອງ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined placement and collective duty in war: commanders accept assigned roles—flank and rear protection—to uphold their side’s safety. Ethically, it underscores how dharma in a battlefield context often appears as loyalty and responsibility within a tragic, destructive conflict.
Sañjaya describes positions within the Kaurava formation: Kṛpācārya (Gautama) stands on the right with Śaka and Yavana troops, while Aśvatthāmā holds the rear, surrounded by Kāmboja warriors—indicating a guarded, structured deployment.