Shloka 30
वार्तिकांश्षाब्रवीद् राजा पुत्रस्ते सत्यविक्रम:
sañjaya uvāca |
vārtikāṁś cābravīd rājā putras te satyavikramaḥ |
pṛṣṭhato 'nugamiṣyāmi sārthahīno yathādhvagaḥ ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພະຣາຊາ—ພະຣາຊະບຸດຂອງທ່ານ ຜູ້ມີວິລະພາບແທ້—ໄດ້ກ່າວຄໍານີ້ວ່າ: «ຂ້າຈະຕາມໄປຫຼັງພວກເຂົາ ເຫມືອນນັກເດີນທາງຜູ້ຖືກປະໄວ້ຂ້າງຫຼັງ ຫຼັງຈາກເສຍຂະບວນຄາຣາວານຂອງຕົນ»។ ໃນບົດບາດນີ້ ທຸຣະໂຍທະນະ ມອງຄວາມຕາຍທີ່ກໍາລັງມາເຖິງເປັນການເດີນທາງຢ່າງໂດດດ່ຽວ ຫຼັງຈາກສະຫາຍຮົບລົ້ມລົງ ແລະຊີ້ໄປຫາການຊໍາລະທາງທໍາມະທີ່ມືດມົນໃນສົງຄາມທີ່ລາວເຫັນວ່າຈົບລົງດ້ວຍອະທໍາ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses the image of a traveler separated from his caravan to convey the loneliness and inevitability that follow mass destruction. It implicitly warns that choices leading to adharma and ruin culminate not in triumph but in isolation and a forced ‘following after’ the dead.
Sañjaya reports that Duryodhana speaks to Dhṛtarāṣṭra, expressing that he will go after his fallen companions—like a wayfarer left without his traveling company—foreshadowing his own end and the desolate aftermath of the war.