Shloka 9
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
अन्यायेन हतं दृष्टवा गदायुद्धेन भारत । युधिष्ठिरे महाराज महद् भयमथाविशत्,राजन्! भरतवंशी महाराज! धृतराष्ट्रपुत्र महाबली दुर्योधनको भीमसेनने युद्धमें उसके नियमका उल्लंघन करके मारा है। वह गदायुद्धके द्वारा मारा गया है। इन सब बातोंपर दृष्टिपात करके युधिष्ठिरके मनमें बड़ा भारी भय समा गया
anyāyena hataṃ dṛṣṭvā gadāyuddhena bhārata | yudhiṣṭhire mahārāja mahad bhayam athāviśat ||
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພາຣະຕະ, ເມື່ອເຫັນວ່າ (ດຸຣະໂຍທະນະ) ຖືກສັງຫານດ້ວຍອະທຳໃນການຕໍ່ສູ້ດ້ວຍຄອນ, ຄວາມຢ້ານກົວອັນໃຫຍ່ຫຼວງກໍເຂົ້າສູ່ໃຈຂອງພະເຈົ້າຢຸທິສຖິຣະ. ຊັຍຊະນະທີ່ຖືກເປື້ອນເປັນມົນທິນໂດຍການລະເມີດກົດກາການປະລະມື ກາຍເປັນວິກິດທາງທຳມະໃນທັນທີ: ພະອົງເຫັນລ່ວງໜ້າເຖິງຄຳຕຳນິ, ບາບກຳ, ແລະຜົນຮ້າຍອັນອັນຕະລາຍ ເມື່ອທຳມະຖືກລະເມີດ ແມ່ນແຕ່ໃນສົງຄາມ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when the enemy is defeated, victory gained through adharma (rule-breaking injustice) produces moral peril. The verse highlights that ethical transgression in warfare rebounds as fear, guilt, and anticipated consequences—especially for a dharma-minded king like Yudhiṣṭhira.
After Duryodhana is killed in a mace-duel in a manner judged ‘unrighteous’ (anyāyena), Yudhiṣṭhira is seized by great fear. The scene marks the immediate ethical fallout of the duel’s breach of accepted combat norms.