Shloka 3636
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशव: । वहाँ उन्होंने मुनिश्रेष्ठ व्यासजीको पहलेसे ही उपस्थित देखा। व्यास तथा राजा धूृतराष्ट्र दोनोंके चरण दबाकर जनार्दन श्रीकृष्णने बिना किसी व्यग्रताके गान्धारी देवीको प्रणाम किया
abhyavādayad avyagro gāndhārīṃ cāpi keśavaḥ |
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເກສະວະ (ພຣະກຣິດ/ກຣິຊນະ) ມີໃຈສະຫງົບ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ໄດ້ຖວາຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະທັກທາຍພຣະນາງ ຄານທາຣີ ຢ່າງສຸພາບ. ໃນທີ່ນັ້ນ ພຣະອົງເຫັນມຸນີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ວະຍາສະ ມາຮອດກ່ອນແລ້ວ. ແລ້ວ ຈະນາຣະດະນະ ສຣີກຣິຊນະ ໄດ້ນວດຖວາຍພຣະບາດແກ່ ວະຍາສະ ແລະ ພຣະຣາຊາ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ທັງສອງ ແລ້ວຈຶ່ງກ້ອມກາບພຣະນາງ ຄານທາຣີ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມຮ້ອນຮົນໃດໆ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic conduct in crisis: maintaining inner steadiness (avyagra) and showing due reverence to elders and the afflicted. Ethical strength is expressed not only in heroic action but also in restraint, humility, and respectful speech after violence has ended.
After the war, Kṛṣṇa approaches the Kuru elders and, remaining calm, offers respectful greetings to Queen Gāndhārī. The moment frames Kṛṣṇa’s role as a mediator and upholder of propriety in the tense, grief-filled aftermath.