Shloka 60
Duryodhana-patana-anuśocana
The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint
दुर्योधने तदा राजन् पतिते तनये तव । राजन! आपके पुत्र दुर्योधनके धराशायी होनेपर स्त्रियोंमें पुरुषत्व और पुरुषोंमें स्त्रीत्वके सूचक लक्षण प्रकट होने लगे ।।
duryodhane tadā rājan patite tanaye tava | dṛṣṭvā tān adbhutotpātān pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha ||
ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອໃນເວລານັ້ນ ບຸດຂອງພະອົງ ທຸຣະໂຍທະນະ ລົ້ມລົງແລ້ວ, ນິມິດອັນພິສົດແຕ່ເປັນລາງຮ້າຍກໍປາກົດ—ດຸດດັ່ງຄວາມເປັນຊາຍເກີດໃນແມ່ຍິງ ແລະ ລັກສະນະແມ່ຍິງເກີດໃນຜູ້ຊາຍ. ເມື່ອເຫັນລາງປະຫລາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຊາວປານຈາລາ ພ້ອມກັບປານດະວະ ໄດ້ພິຈາລະນາເຫັນການຜັນຜວນອັນນ່າຢ້ານຂອງເຫດການ.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse frames Duryodhana’s fall as a moment of cosmic and social inversion, expressed through ominous portents. Ethically, it suggests that adharma culminating in catastrophic violence disturbs the natural order, and that such disorder is perceived through signs that warn of the gravity of moral collapse.
Vāyudeva addresses the king, stating that when Duryodhana lay fallen, extraordinary and ominous signs appeared. The Pāñcālas, along with the Pāṇḍavas, observe these portents, marking the climactic aftermath of Duryodhana’s defeat.