Shloka 19
Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57
अभिद्रवणमाक्षेपमवस्थानं सविग्रहम् । परिवर्तनसंवर्तमवप्लुतमुपप्लुतम्,कभी वेगसे एक-दूसरेके सामने जाते, कभी विरोधीको गिरानेकी चेष्टा करते, कभी स्थिरभावसे खड़े होते, कभी गिरे हुए शत्रुके उठनेपर पुनः उसके साथ युद्ध करते, कभी विरोधीपर प्रहार करनेके लिये चक्कर काटते, कभी शत्रुके बढ़ावको रोक देते, कभी विपक्षीके प्रहारको विफल करनेके लिये झुककर निकल जाते, कभी उछलते-कूदते, कभी निकट आकर गदाका प्रहार करते और कभी लौटकर पीछेकी ओर किये हुए हाथसे शत्रुपर आघात करते थे। दोनों ही गदायुद्धके विशेषज्ञ थे और इस प्रकार पैंतरे बदलते हुए एक- दूसरेपर चोट करते थे
abhidravāṇam ākṣepam avasthānaṁ savigraham | parivartana-saṁvartaṁ avaplutaṁ upaplutaṁ |
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາປ່ຽນກຸລະຍຸດຢູ່ເລື້ອຍໆ—ພຸ່ງເຂົ້າຫາກັນຢ່າງຮຸນແຮງ, ຟາດແລະຕີ, ຢືນໝັ້ນຢ່າງພ້ອມຮັບ; ເມື່ອຄູ່ຕໍ່ສູ້ລົ້ມແລ້ວລຸກຂຶ້ນ ກໍກັບເຂົ້າປະຈັນໃໝ່; ວຽນຫາຊ່ອງເພື່ອຟັນຕີ; ຂັດຂວາງການບຸກຂອງອີກຝ່າຍ; ກົ້ມຫຼີກເພື່ອໃຫ້ການຈົມຕີທີ່ພຸ່ງມາເປັນໝັນ; ໂດດແລະກະໂດດ; ເຂົ້າໃກ້ເພື່ອຟາດດ້ວຍຄະທາ; ແລ້ວຫັນກັບຟາດດ້ວຍການຫວຽງແຂນກັບຫຼັງ. ທັງສອງເປັນຈອມຊ່ຽວຊານໃນການສູ້ດ້ວຍຄະທາ, ແລະ ດ້ວຍການປ່ຽນທ່າຢູ່ຕະຫຼອດ ພວກເຂົາຈຶ່ງທຳໃຫ້ກັນແລະກັນເຈັບບາດ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined martial expertise: victory is pursued not by blind fury but by controlled technique, timing, and adaptive strategy—qualities expected of trained kṣatriya warriors even amid lethal conflict.
Sañjaya describes an intense mace-duel in which the fighters repeatedly change stances and movements—charging, circling, blocking, ducking, leaping, closing in to strike, and counterstriking—each trying to outmaneuver and injure the other.