Shloka 3
Sarasvatī-Śāpavimokṣa, Rākṣasa-Mokṣa, and Aruṇā-Tīrtha
Indra–Namuci Expiation
जनमेजयने पूछा--प्रभो! वसिष्ठापवाह तीर्थमें सरस्वतीके जलका भयंकर वेग कैसे हुआ? सरिताओंमें श्रेष्ठ सरस्वतीने उन महर्षिको किस लिये बहाया? उनके साथ उसका वैर कैसे हुआ? उस वैरका कारण क्या है? महामते! मैंने जो पूछा है, वह बताइये। मैं आपके वचनोंको सुनते-सुनते तृप्त नहीं होता हूँ ।। वैशम्पायन उवाच विश्वामित्रस्य विप्रर्षेवसिष्ठस्य च भारत । भृशं वैरमभूद् राजंस्तप:स्पर्धाकृतं महत्,वैशम्पायनजीने कहा--भारत! तपस्यामें होड़ लग जानेके कारण विश्वामित्र तथा ब्रह्मर्षि वसिष्ठमें बड़ा भारी वैर हो गया था
vaiśampāyana uvāca |
viśvāmitrasya viprarṣe vasiṣṭhasya ca bhārata |
bhṛśaṃ vairam abhūd rājan tapaḥ-spardhā-kṛtaṃ mahat ||
ຈະນະເມຊະຍະ ຖາມວ່າ: “ຂ້າແຕ່ທ່ານ! ໃນຕີຣຖະ ວະສິດຖາປະວາຫ ນັ້ນ ກະແສນ້ໍາຂອງ ສະຣັສວະຕີ ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດຈຶ່ງດຸຮ້າຍນ່າຢ້ານ? ແລະເພາະເຫດໃດ ສະຣັສວະຕີ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາແມ່ນ້ໍາ—ຈຶ່ງພັດພາມະຫາຣຶສີນັ້ນໄປ? ນາງມີຄວາມເປັນສັດຕູກັບທ່ານນັ້ນແນວໃດ? ເຫດໃດເປັນມູນຂອງຄວາມເປັນສັດຕູນັ້ນ? ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ! ຂໍຈົ່ງບອກຕາມທີ່ຂ້ອຍຖາມ; ຂ້ອຍຟັງຖ້ອຍຄໍາຂອງທ່ານແລ້ວກໍບໍ່ເຄີຍອິ່ມໃຈ.” ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ (ຈະນະເມຊະຍະ)! ເນື່ອງຈາກການແຂ່ງຂັນໃນຕະປະສະຍາ ຈຶ່ງເກີດຄວາມເປັນສັດຕູອັນຮຸນແຮງແລະໃຫຍ່ຫຼວງ ລະຫວ່າງ ວິສວາມິດຕະ—ຣຶສີໃນບັນດາພຣາຫມັນ—ແລະ ວະສິດຖະ ຜູ້ເປັນ ພຣະຫມະຣຶສີ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Austerity (tapas) is spiritually potent, but when driven by rivalry (spardhā) it can degenerate into hostility (vaira). The verse cautions that spiritual practice should be guided by humility and dharma, not competition.
Vaiśampāyana begins explaining the background to Janamejaya’s query by stating that a great enmity arose between the sages Viśvāmitra and Vasiṣṭha due to competition in austerities—setting up the cause for later events connected with the Sarasvatī and the sages.