Shloka 11
अध्याय ४ — दुर्योधनस्य असंधि-निश्चयः
Duryodhana’s Refusal of Reconciliation
'ऐसी दशामें मैं यहाँ तुम्हारे लिये कुछ हितकी बात बताऊँगा। अनघ! पितामह भीष्म, आचार्य द्रोण, महारथी कर्ण, जयद्रथ तथा तुम्हारे सभी भाई मारे जा चुके हैं। तुम्हारा पुत्र लक्ष्मण भी जीवित नहीं है। अब दूसरा कौन बच गया है, जिसका हमलोग आश्रय ग्रहण करें
sañjaya uvāca | etādṛśyāṁ daśāyāṁ aham iha tubhyaṁ tava hitāya kiñcid vacanaṁ vakṣyāmi | anagha! pitāmahaḥ bhīṣmaḥ, ācāryaḥ droṇaḥ, mahārathī karṇaḥ, jayadrathaś ca tathā tava sarve bhrātaraḥ hatāḥ | tava putro lakṣmaṇaḥ api na jīvati | idānīṁ dvitīyaḥ kaḥ avaśiṣyate, yasya vayaṁ śaraṇaṁ gṛhṇīmaḥ? |
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສະພາບອັນສິ້ນຫວັງເຊັ່ນນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄໍາທີ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ທ່ານ. ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ປູ່ຜູ້ເຖົ້າ ພີດສະມະ, ອາຈານ ໂດຣນະ, ມະຫາຣະຖະ ກັນນະ, ໄຊຍະດຣະຖະ, ແລະພີ່ນ້ອງຂອງທ່ານທັງຫມົດ ຖືກສັງຫານແລ້ວ. ລູກຊາຍຂອງທ່ານ ລັກສະມະນະ ກໍບໍ່ມີຊີວິດອີກ. ບັດນີ້ ຍັງເຫຼືອໃຜອີກ ໃຫ້ພວກເຮົາອາໄສເປັນທີ່ພຶ່ງ?»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical and practical necessity of clear-sighted counsel in crisis: when pride-driven reliance on powerful allies collapses, one must face reality, recognize impermanence, and reconsider one’s course rather than clinging to false hopes of protection.
Sanjaya addresses Duryodhana after catastrophic losses on the Kaurava side, listing the fallen pillars of their army—Bhishma, Drona, Karna, Jayadratha, the brothers, and even Duryodhana’s son Lakshmana—then asks who remains to provide refuge or support.