Shloka 13
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake
महाराज! वहाँ रणभूमिमें कुपित हुए योद्धा एक-दूसरेसे भिड़कर परस्पर चोट करते हुए घूम रहे थे ।।
sañjaya uvāca |
mahārāja! tatra raṇabhūmau kupitā yoddhā anyonyena saṃyujya parasparaṃ prahārān kurvāṇāḥ paribhramantaḥ sma ||
udvṛttanayanai roṣāt sandaṣṭauṣṭhapuṭair mukhaiḥ |
sakuṇḍalair mahī channā padmakijjalka-saṃnibhaiḥ ||
kamalakesarakāntivālaiḥ kuṇḍalamaṇḍitaiḥ kaṭitaiḥ mastakaiḥ pṛthivī channābhavat; teṣāṃ netrāṇi ghūrṇamānāni, roṣavaśāc ca dantair oṣṭhau pīḍitau ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາຣາຊາ! ຢູ່ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ນັກຮົບຜູ້ເດືອດດານດ້ວຍໂທສະ ໄດ້ເຂົ້າປະທະກັນ ໝຸນວຽນໄປມາ ພ້ອມກັບຟັນຟາດກັນຊ້ຳໆ. ດ້ວຍຕາກົດກວດກົງດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະໃບໜ້າກັດປາກໄວ້ດ້ວຍແຂ້ວ ພື້ນດິນຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຫົວທີ່ຖືກຕັດຂາດ ຍັງປະດັບຕຸ້ມຫູ—ມືດຄ້າຍຝຸ່ນເກສອນດອກບົວ ແຕ່ກໍສົ່ງປະກາຍຄ້າຍເສັ້ນໃຍດອກບົວ. ສາຍຕາທີ່ຈ້ອງຄ້າງ ແລະປາກທີ່ກັດແນ່ນ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໂທສະເມື່ອຖືກປ່ອຍໃນສົງຄາມ ຍ່ອມຫຼຸດລົງກຽດສັກສີມະນຸດໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ພາບອັນນ່າສະພຶງ ແລະເຮັດໃຫ້ສະໜາມຮົບເປັນພະຍານຂອງຄວາມໂກດທີ່ບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how anger (roṣa) in war dehumanizes combatants and leaves only ruin; it implicitly warns that when wrath governs action, even valor becomes a cause of moral and physical devastation.
Sañjaya describes the battlefield scene: warriors, furious and locked in close combat, strike each other while the ground becomes strewn with severed heads still wearing earrings, their eyes fixed and lips clenched in rage.