Shloka 10
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake
प्रजानाथ! बाणोंसे ढके हुए भागते घोड़ोंने, जो बहुत-से मरे हुए वीरोंको अपने साथ इधर-उधर खींचे लिये जाते थे, यत्र-तत्र जानेका मार्ग अवरुद्ध कर दिया ।।
sañjaya uvāca | prajānātha! bāṇaiḥ saṃchannā dhāvantaḥ hayā bahūn nihatān vīrān sahaiva itastataḥ kṛṣyamāṇāḥ yatratatra gati-mārgaṃ ruddhvā tiṣṭhanti sma || nihatānāṃ hayānāṃ ca sahaiva hayasādibhiḥ | varma-bhir vinikṛttaiś ca prāsaiś chinnaiś ca māriṣa, mānyavara nareśa! ṛṣṭi-śakti-khaḍga-bhāla-paraśubhiś ca pṛthivī bahuvarṇaiḥ phalaiḥ iva ācchāditā citrāṅgīva pratibhāti sma ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ມ້າທີ່ຖືກລູກທະນູປົກຄຸມ ແລະແລ່ນໜີດ້ວຍຄວາມຕົກໃຈ ໄດ້ລາກພາວີລະຊົນທີ່ລົ້ມຕາຍຈໍານວນຫຼາຍໄປມາ ແລະດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໄດ້ອຸດຕັນເສັ້ນທາງໃນທຸກທິດ. ແລະ ໂອ ກະສັດຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ພື້ນດິນເກືອບຈະເຕັມໄປດ້ວຍຊາກມ້າທີ່ຖືກສັງຫານພ້ອມຜູ້ຂີ່, ດ້ວຍເກາະທີ່ຖືກຕັດຂາດ, ແລະຫອກທີ່ແຕກຫັກ—ພ້ອມທັງຫອກຍາວ, ຫອກສັ້ນ, ດາບ, ລູກດາບສັ້ນ, ແລະຂວານ—ຈົນສະໜາມຮົບເບິ່ງເປັນດ່າງດວງຫຼາກສີ ດັ່ງຖືກປົກຄຸມດ້ວຍໝາກໄມ້ຫຼາກສີ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and human cost of war: valor and weaponry culminate in devastation, and the battlefield becomes a testimony to impermanence and the breakdown of order (mārga-ruddhi—paths blocked), inviting reflection on the ethical weight of violence even within kṣatriya warfare.
Sañjaya describes the battlefield where arrow-pierced, fleeing horses drag fallen warriors, blocking routes. The ground is littered with dead horses and riders, severed armor, and shattered weapons, making the earth appear variegated like it is covered with many-colored fruits.