Shloka 25
अध्याय ९ — दुर्योधनस्य अन्त्यावस्था, विलापः, तथा सौप्तिक-प्रतिवृत्तम्
Duryodhana’s Final Condition, Lamentation, and the Night’s Report
“एक तो आप रणभूमिमें अधर्मपूर्वक मारे गये। दूसरे भीमसेनने आपके मस्तकपर लात मारी। इतनेपर भी जिन्होंने उस नीचकी उपेक्षा की, उसे कोई दण्ड नहीं दिया, उन श्रीकृष्ण और युधिष्ठिरको धिक्कार है! ।।
sañjaya uvāca |
yuddheṣv apavadīṣyanti yodhā nūnaṃ vṛkodaram |
yāvat sthāsyanti bhūtāni nikṛtyā hṛṣi pātitaḥ ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ປະການໜຶ່ງ ເຈົ້າຖືກຂ້າໃນສະໜາມຮົບດ້ວຍອະທຳ; ປະການທີສອງ ພີມເສນາໄດ້ເຕະຫົວເຈົ້າ. ແຕ່ຜູ້ທີ່ເມີນເຉີຍຄົນຊົ່ວນັ້ນ ແລະບໍ່ລົງໂທດ—ຂໍໃຫ້ຄຣິດສະນະ ແລະ ຢຸທິສຖິຣະ ຖືກຕຳນິ! ນັກຮົບທັງຫຼາຍຈະດ່າວ່າວຣິໂກດະຣະ (ພີມ) ໃນສົງຄາມທຸກໆຄັ້ງ; ຕາບໃດທີ່ສັດມີຊີວິດຍັງດຳລົງຢູ່ໃນໂລກນີ້, ພວກເຂົາຈະຈື່ຈຳວ່າເຈົ້າຖືກຫລອກໃຫ້ລົ້ມ ແລະຖືກຟັນລົງ»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how adharma in warfare—especially deceitful felling of an opponent—creates enduring moral blame. Even if a side wins, actions seen as violating kṣatriya norms can stain reputation for as long as people remember the event.
Sañjaya reports a judgment circulating among warriors: Bhīma (Vṛkodara) will be condemned because the opponent was brought down through a deceptive stratagem in the battle. The focus is not tactical success but the ethical and reputational consequences.