Shloka 276

Devanagari script

स पुनर्हदयं कस्य क्रूरस्यापि न निर्दहेत्‌ । *धृष्टद्युम्न तो पिताजीका वध करनेके कारण मेरा वध्य होगा और उसके संगी-साथी जो पांचाल हैं, वे भी उसका साथ देनेके कारण मारे जायँगे। इधर जिसकी जाँघें तोड़ डाली गयी हैं, उस राजा दुर्योधनका जो विलाप मैंने अपने कानों सुना है, वह किस क्रूर मनुष्यके भी हृदयको शोक-दग्ध नहीं कर देगा?

Transliteration

sa punar hṛdayaṁ kasya krūrasyāpi na nirdahēt |

Translation

ກຣິປະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວອີກ, ໃຜເລົ່າ—ແມ່ນແຕ່ຄົນໂຫດຮ້າຍ—ຈະບໍ່ຖືກເຜົາໃຈດ້ວຍຄວາມໂສກຈາກເລື່ອງນີ້? ດຣິດສະຕະດຍຸມນະ ຈະຖືກຂ້າພະເຈົ້າສັງຫານ ເພາະເຂົາໄດ້ສັງຫານພໍ່ຂ້າພະເຈົ້າ; ແລະພັນຈາລະ ຜູ້ເປັນພວກພ້ອມຂອງເຂົາ ກໍຈະຖືກສັງຫານ ເພາະຢືນຂ້າງເຂົາ. ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ, ສຽງຄ່ຳຄວນຂອງພະຣາຊາດຸຣະໂຢທະນະ—ຜູ້ທີ່ຂາອ່ອນຖືກທຸບແຕກ—ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນດ້ວຍຫູຂອງຕົນ: ມີຜູ້ໃດໃຈແຂງຈະບໍ່ຖືກໄຟໂສກເຜົາໃຈໄດ້?»

Word by Word

• {'saḥ': 'he

• that (person/thing)', 'punar': 'again

• moreover', 'hṛdayam': 'heart

• inner mind', 'kasya': 'of whom? whose?', 'krūrasya': 'of a cruel/harsh person', 'api': 'even

• also', 'na': 'not', 'nirdahēt': 'would burn

• would scorch (figuratively: with grief)'}

Speaker

कृप उवाच

Characters & Entities

• Kṛpa
• Dhṛṣṭadyumna
• Pañcālas
• Duryodhana

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how extreme suffering and the hearing of a fallen king’s lament can melt even a hardened heart, while also showing how grief can fuel vows of retribution—raising ethical tension between compassion and vengeance in the aftermath of war.

What is happening in the narrative?

In the Sauptika Parva’s aftermath of the great battle, Kṛpa recalls Duryodhana’s grievous condition and lament, and he frames the coming violence against Dhṛṣṭadyumna and the Pañcālas as retaliatory punishment for the killing of his father (Droṇa).