Shloka 50
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
तं जना बहु मन्यन्ते ये च शास्त्रविशारदा: । “यदि छलसे काम लूँ तो अवश्य मेरे अभीष्ट मनोरथकी सिद्धि हो सकती है। शत्रुओंका महान् संहार भी तभी सम्भव होगा। जहाँ सिद्धि मिलनेमें संदेह हो
taṁ janā bahu manyante ye ca śāstraviśāradāḥ | yadi chalase kāma lūṁ to avaśya mama abhīṣṭa-manorathasya siddhiḥ śakyā | śatrūṇāṁ mahān saṁhāro 'pi tadaiva sambhavaḥ | yatra siddhi-lābhe saṁśayaḥ syāt, tasyāpekṣayā tad-upāyasyāvalambanaṁ śreyaḥ yatra saṁśayāya sthānaṁ na syāt | sādhāraṇā janāḥ śāstrajñāś ca tam eva adhikaṁ ādaraṁ kurvanti || yac cāpy atra bhaved vācyaṁ garhitaṁ lokaninditam
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຄົນຈໍານວນຫຼາຍ ຮວມທັງຜູ້ຊໍານານໃນຄໍາພີ (śāstra) ກໍເຫັນດັ່ງນີ້: ‘ຖ້າຂ້າໃຊ້ການຫຼອກລວງເພື່ອໃຫ້ບັນລຸເປົ້າໝາຍ ຄວາມປາດຖະໜາຂອງຂ້າຈະສໍາເລັດແນ່ນອນ. ແລະກໍມີແຕ່ທາງນັ້ນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະເຮັດໃຫ້ເກີດການສັງຫານສັດຕູຢ່າງໃຫຍ່. ເມື່ອມີຄວາມສົງໄສໃນການໄດ້ຊັຍ ການຍຶດຖືວິທີທີ່ບໍ່ມີທີ່ວ່າງໃຫ້ຄວາມສົງໄສ ຍ່ອມດີກວ່າ. ທັງຊາວບ້ານທົ່ວໄປ ແລະນັກປັນຍາຜູ້ຮູ້ຄໍາພີ ກໍເຄົາລົບທາງນັ້ນຫຼາຍກວ່າ.’ ແຕ່ໃນເລື່ອງນີ້ ຄໍາໃດກໍຕາມທີ່ຈະເວົ້າໄດ້ວ່າ ເປັນທີ່ຕໍາໜິ ແລະຖືກໂລກປະນາມ…»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a tension between pragmatic success and moral legitimacy: many—both common people and learned authorities—may endorse a sure means to victory (even deception), yet such speech or conduct can still be blameworthy and socially condemned. It frames the ethical problem of choosing effective strategy versus righteous conduct.
Sañjaya reports a line of reasoning that justifies adopting deception as a reliable strategy to achieve one’s objective and destroy enemies, emphasizing certainty of success. The verse then pivots toward the counterpoint—acknowledging that what is said or done here may be censured and condemned—setting up the moral scrutiny surrounding the actions in the Sauptika episode.