Shloka 17
दुर्योधनस्य बलिवर्णनम् — Duryodhana’s Description of Tribute at the Rājasūya
पार्थान् सुमनसो दृष्ट्वा पार्थिवांश्ष वशानुगान् । कृत्स्नं चापि हितं लोकमाकुमारं कुरूद्गह,कुरुश्रेष्ठ! यह देखकर कि कुन्तीके पुत्रोंका मन प्रसन्न है, भूमण्डलके सब नरेश उनके वशमें हैं तथा बच्चोंसे लेकर बूढ़ोंतक सारा जगत् उनका हितैषी है, इस प्रकार महात्मा पाण्डवोंकी महिमा अत्यन्त बढ़ी हुई देखकर धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनका रंग फीका पड़ गया
vaiśampāyana uvāca | pārthān sumanasaḥ dṛṣṭvā pārthivāṁś ca vaśānugān | kṛtsnaṁ cāpi hitaṁ lokam ā-kumārāṁ kuru-udgaha, kuruśreṣṭha |
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນລູກຊາຍຂອງພຣຶຖາ (ພວກປານດະວະ) ມີໃຈຊື່ນບານ, ເຫັນບັນດາກະສັດໃນແຜ່ນດິນທັງປວງຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງພວກເຂົາ, ແລະເຫັນໂລກທັງມວນ—ທັງເດັກນ້ອຍແລະຜູ້ເຖົ້າ—ມີໃຈດີຕໍ່ພວກເຂົາ, ດຸຣະໂຢທະນະ ລູກຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ກໍກາຍເປັນຄົນໜ້າຊີດ. ເພາະກຽດສັກສີຂອງປານດະວະຜູ້ມີໃຈໃຫຍ່ ໄດ້ພຸ່ງສູງຢ່າງຫຼາຍ ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງນັ້ນເອງ ກໍປຸກຄວາມອິດສາແລະຄວາມກະວົນກະວາຍໃນໃຈຂອງລາວ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how another’s success can become a moral test: public goodwill and righteous prosperity should inspire emulation and self-discipline, but envy distorts judgment and becomes the seed of adharma.
After witnessing the Pāṇḍavas’ rising glory—cheerful confidence, allied kings under their influence, and widespread popular support—Duryodhana becomes inwardly shaken and outwardly pale, signaling the growth of jealousy that will drive later conflict.