Shloka 24
Dyūta-kathā-praśnaḥ — Inquiry into the Dice-Game Calamity
यही सोचते-सोचते महातेजस्वी युधिष्ठिरने अपने सब भाइयोंसे कहा--'पुरुषसिंहो! महर्षि व्यासने मुझसे जो कहा है
vaiśampāyana uvāca | evaṃ cintayann eva mahātejā yudhiṣṭhiraḥ sarvān bhrātṝn uvāca— “puruṣasiṃhāḥ! maharṣir vyāso mayi yad avadat tat yuṣmābhir api śrutam eva. tasya vacanaṃ śrutvāhaṃ maraṇe niścayaṃ kṛtavān. tāta! yadi sarvakṣatriyavināśe vidhātā mām eva nimittaṃ kartum icchati, kālo mām evāsya anarthasya kāraṇaṃ kṛtavān, tarhi mama jīvitena kiṃ prayojanam?” iti rājñaḥ vacanaṃ śrutvā arjuna uvāca— “mā rājan kaśmalaṃ ghoraṃ praviśo buddhināśanam. sampradhārya mahārāja yat kṣemaṃ tat samācara.”
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະຢຸທິສຖິຣະຜູ້ມີຣັດສະມີສະຫວ່າງໄສ ຄິດວົນຢູ່ເຊັ່ນນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ກ່າວກັບພີ່ນ້ອງທັງປວງວ່າ: «ໂອ ບຸລຸດດັ່ງສິງ! ພວກເຈົ້າໄດ້ຍິນສິ່ງທີ່ມະຫາຣິສີ ວະຍາສະ ກ່າວແກ່ຂ້າແລ້ວບໍ? ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍານັ້ນ ຂ້າຕັດສິນໃຈຈະຕາຍ. ພີ່ນ້ອງເອີຍ—ຖ້າຜູ້ກໍ່ກໍານົດຊະຕາ (ວິທາຕາ) ປາດຖະໜາໃຫ້ຂ້າເປັນເຄື່ອງມືໃນການທໍາລາຍກະສັດນັກຮົບທັງປວງ, ຖ້າກາລ (ເວລາ) ເຮັດໃຫ້ຂ້າເປັນເຫດແຫ່ງພິບັດນີ້, ຊີວິດຂອງຂ້າຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດ?» ເມື່ອໄດ້ຍິນກະສັດເວົ້າເຊັ່ນນັ້ນ ອາຣຈຸນກໍຕອບວ່າ: «ຂໍພຣະອົງຢ່າເຂົ້າໄປໃນຄວາມຫມົດຫວັງອັນນ່າຢ້ານນີ້ ມັນທໍາລາຍປັນຍາ. ໂອ ມະຫາກະສັດ, ຈົ່ງພິຈາລະນາໃຫ້ລະອຽດ ແລ້ວກະທໍາສິ່ງທີ່ນໍາໄປສູ່ຄວາມເກື້ອກູນ».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Arjuna warns that despair (kaśmala) is not merely emotion but a force that ruins judgment (buddhināśana). The ethical directive is to deliberate calmly (sampradhārya) and choose the course that leads to true welfare (kṣema), rather than acting from guilt or fatalism.
Yudhiṣṭhira, shaken by Vyāsa’s words and the prospect of widespread kṣatriya destruction, interprets himself as the instrument of fate and resolves on death. Arjuna counters by urging him not to succumb to mental collapse and to act after careful reflection on what is beneficial and right.