Shloka 65
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
अप्रमत्त: स्थितो नित्यं प्रजा: पाहि विशाम्पते । पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजा:
apramattaḥ sthito nityaṁ prajāḥ pāhi viśāmpate | parjanyam iva bhūtāni mahādrumam iva dvijāḥ, anyonyaṁ samanujñāpya jagmatuḥ svagṛhān prati |
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ, ຈົ່ງຢູ່ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະມາດ ແລະ ໝັ້ນຄົງເປັນນິດ, ຈົ່ງປົກປ້ອງປະຊາຂອງເຈົ້າ. ດັ່ງທີ່ສັດທັງຫຼາຍພຶ່ງພາເມກຝົນ, ດັ່ງທີ່ນົກພຶ່ງພາຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່, ແລະ ດັ່ງທີ່ເທວະທັງຫຼາຍພຶ່ງພາອິນທຣະເປັນຫຼັກ, ສະຫາຍຍາດ ແລະ ຜູ້ພຶ່ງພາທັງປວງກໍພຶ່ງເຈົ້າເພື່ອຊີວິດຄວາມເປັນຢູ່ ແລະ ຄວາມປອດໄພ.” ເມື່ອກ່າວກັນດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກຣິດສະນະ ແລະ ຢຸທິສຖິຣະ ໄດ້ຂໍລາກັນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຕ່າງຄົນຕ່າງໄປຍັງເຮືອນຂອງຕົນ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches rājadharma: a ruler must remain constantly vigilant and steadfast, protecting the people. The king is portrayed as a life-supporting refuge—like rain for creatures and a great tree for birds—so negligence in governance harms the dependent community.
Vaiśampāyana narrates a concluding exchange of counsel: Kṛṣṇa and Yudhiṣṭhira speak about the king’s duty to protect and sustain dependents; then they respectfully take mutual leave and depart to their own residences.