Shloka 18
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।। वृतो भरतशार्टूलो द्विषच्छोकविवर्द्धन: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इसी समय शत्रुओंका शोक बढ़ानेवाले भरतवंशशिरोमणि महाप्रतापी एवं पराक्रमी भीमसेन भी धर्मराजकी आज्ञा ले, शत्रुके राज्यको कुचल देनेवाली और हाथी, घोड़े एवं रथसे भरी हुई, कवच आदिसे सुसज्जित विशाल सेनाके साथ पूर्व दिशाको जीतनेके लिये चले
mahātā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān || vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ |
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວວິລະບຸລຸດຜູ້ມີລິດນັ້ນ—“ເສືອໃນວົງພາຣະຕະ” ຜູ້ເພີ່ມພູນຄວາມໂສກໃຫ້ສັດຕູ—ກໍອອກເດີນທາງ ໂດຍມີກອງທັບໃຫຍ່ສວມເກາະຄົບຖ້ວນຫ້ອມລ້ອມ: ເປັນວົງລໍ້ແຫ່ງອຳນາດທີ່ຈະຢ່ຳຢີ້ອານາຈັກຂອງສັດຕູ ເຕັມໄປດ້ວຍຊ້າງ ມ້າ ແລະລົດຮົບ. ໃນກອບຄຸນຄ່າຂອງມະຫາກາບ ການເຄື່ອນທັບນີ້ຖືກສະແດງວ່າເປັນການກະທຳທີ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຕາມນະໂຍບາຍພຣະຣາຊາ ໃຊ້ກຳລັງພາຍໃຕ້ພຣະບັນຊາເພື່ອຄວາມເປັນລະບຽບແລະອຳນາດອະທິປະໄຕ ແມ່ນແມ່ນວ່າຈະເພີ່ມຄວາມໂສກໃຫ້ຜູ້ຕໍ່ຕ້ານກໍຕາມ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames military action as an instrument of rajadharma: when undertaken under rightful command and for establishing sovereignty, force is portrayed as legitimate statecraft—though it inevitably produces suffering for opponents, underscoring the moral weight of political power.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero (identified in the Gītā Press context as Bhīmasena) departing with a huge, well-equipped army—elephants, horses, and chariots—to subdue hostile kingdoms as part of the wider campaign of conquest.