Shloka 63
कर्णनिधनवृत्तान्तनिवेदनम् | Reporting Karṇa’s Fall to Yudhiṣṭhira
अधर्म नात्र पश्यन्ति धर्मतत्त्वार्थदर्शिन: । प्राणसंकटकालमें, विवाहमें, समस्त कुटुम्बियोंके प्राणान््तका समय उपस्थित होनेपर तथा हँसी-परिहास आरम्भ होनेपर यदि असत्य बोला गया हो तो वह असत्य नहीं माना जाता। धर्मके तत्त्वको जाननेवाले विद्वान् उक्त अवसरोंपर मिथ्या बोलनेमें पाप नहीं समझते ।।
adharma nātra paśyanti dharmatattvārthadarśinaḥ | prāṇasaṅkaṭakāle, vivāhe, samasta-kuṭumbiyāṁ-ke prāṇāntakaḥ samaya upasthita honepar tathā haṁsī-parihāsa ārambha honepar yadi asatya bolā gayā ho to vaha asatya nahīṁ mānā jātā | dharmake tattvako jānanevāle vidvān ukta avasaroṁpar mithyā bolane meṁ pāpa nahīṁ samajhate || yaḥ stenaiḥ saha sambandhān mucyate śapathair api
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: ບັນດາຜູ້ຮູ້ແທ້ຜູ້ເຫັນຄວາມໝາຍ ແລະ ຫຼັກການຂອງທຳມະ ບໍ່ເຫັນອະທຳຢູ່ໃນເລື່ອງນີ້. ຖ້າໄດ້ເວົ້າຄຳບໍ່ຈິງເພື່ອຊ່ວຍຊີວິດໃນຍາມຄັບຂັນ, ໃນຍາມແຕ່ງງານ, ໃນຍາມທີ່ຊີວິດຂອງຄອບຄົວທັງໝົດຕົກຢູ່ໃນອັນຕະລາຍ, ຫຼື ໃນຍາມທີ່ການຫົວເຮາະຫຼິ້ນຢອກເລີ່ມຂຶ້ນ—ຄຳນັ້ນບໍ່ຖືກນັບເປັນຄຳຕົວະໃນແງ່ສິນທຳ. ຜູ້ຮູ້ສານະຂອງທຳມະບໍ່ເຫັນວ່າເປັນບາບທີ່ຈະເວົ້າບໍ່ຈິງໃນໂອກາດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ຜູ້ໃດທີ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກການຄົບຄ້າກັບໂຈນ—ແມ່ນແຕ່ໂດຍຄຳສາບານ—ກໍບໍ່ຖືກຕຳນິ.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Truthfulness is a central value, but dharma is context-sensitive: in situations like saving life, marriage conventions, protecting a family from imminent death, or playful joking, a statement that is technically untrue may not carry the moral fault of ‘lying’ when it serves a higher ethical purpose and lacks harmful intent.
Vāyudeva is articulating a dharma-śāstric principle: the ethical evaluation of speech depends on circumstance and intention. He lists recognized contexts where ‘asatya/mithyā’ is treated as non-sinful, and adds that even an oath used to sever ties with wrongdoers (like thieves) is not censured.