Shloka 18
Adhyāya 36: Ghora-yuddha-varṇanam
A Clinical Description of the Intensified Engagement
नेह ध्रुवं किंचिदपि प्रचिन्तयन् विद्यां लोके कर्मणो नित्ययोगात् । सूर्योदये को हि विमुक्तसंशयो भावं कुर्वीताद्य गुरौ निपातिते,“बहुत सोचनेपर भी मैं कर्म-सम्बन्धकी अनित्यताके कारण इस लोकमें किसी भी वस्तुको नित्य नहीं मानता। जब आचार्य द्रोण भी मार दिये गये, तब कौन संदेहरहित होकर आगामी सूर्योदयतक जीवित रहनेका दृढ़ विश्वास कर सकता है?
neha dhruvaṁ kiñcid api pracintayan vidyāṁ loke karmaṇo nityayogāt | sūryodaye ko hi vimuktasaṁśayo bhāvaṁ kurvītādya gurau nipātite |
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຄິດພິຈາລະນາຫຼາຍ ຂ້ອຍກໍບໍ່ເຫັນວ່າສິ່ງໃດໃນໂລກນີ້ຈະຖາວອນແທ້ ເພາະການກະທຳຍ່ອມຜູກພັນກັບຄວາມປ່ຽນແປງແລະຄວາມສູນສະລາຍ. ເມື່ອມື້ນີ້ແມ່ນແຕ່ຄູອາຈານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ ດໂຣນະ ຍັງຖືກຟັນລົ້ມແລ້ວ, ຜູ້ໃດຈະກ້າຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນໃຈ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ ວ່າຕົນຈະມີຊີວິດຮອດຕາເວັນຂຶ້ນຄັ້ງຕໍ່ໄປ?
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores anityatā—nothing in worldly life is truly secure or permanent. Since all beings are entangled in action and its changing outcomes, certainty about even the next day is illusory; wisdom lies in humility and vigilance amid life’s instability.
Sañjaya reflects on the battlefield situation after the fall of Droṇācārya. If even such a mighty and revered guru can be slain, then no warrior can confidently assume survival until the next sunrise; the war has made mortality immediate and undeniable.