Shloka 1
Abhimanyu-śravaṇa-prastāva and Cakravyūha-vinyāsa
Prelude to Abhimanyu’s Account and the Wheel-Formation Deployment
अपना बछ। है २ >> (अभिमन्युवधपर्व) त्रयस्त्रिंशो&ध्याय: दुर्योधनका उपालम्भ, द्रोणाचार्यकी प्रतिज्ञा और अभिमन्युवधके वृत्तान्तका संक्षेपसे वर्णन संजय उवाच पूर्वमस्मासु भग्नेषु फाल्गुनेनामितौजसा । द्रोणे च मोघसंकल्पे रक्षिते च युधिष्िरे,संजय कहते हैं--महाराज! जब अमित तेजस्वी अर्जुनने पहले ही हम सब लोगोंको भगा दिया, द्रोणाचार्यका संकल्प व्यर्थ हो गया तथा राजा युधिष्ठिर सर्वथा सुरक्षित रह गये, तब आपके समस्त सैनिक द्रोणाचार्यकी सम्मतिसे युद्ध बंद करके भयसे अत्यन्त उद्विग्न हो दसों दिशाओंकी ओर देखते हुए शिविरकी ओर चल दिये। वे सब-के-सब युद्धमें पराजित होकर धूलमें भर गये थे। उनके कवच छित्न-भिन्न हो गये थे तथा कभी न चूकनेवाले अर्जुनके बाणोंसे विदीर्ण होकर वे रणक्षेत्रमें अत्यन्त उपहासके पात्र बन गये
sañjaya uvāca | pūrvam asmāsu bhagneṣu phālgunenāmitaujasā | droṇe ca moghasaṅkalpe rakṣite ca yudhiṣṭhire ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອກ່ອນນັ້ນ ຟາລກຸນ (ອາຣຊຸນ) ຜູ້ມີກໍາລັງຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ໄດ້ຂັບໄລ່ພວກເຮົາທັງປວງໃຫ້ແຕກພ່າຍ, ເມື່ອຄໍາປະຕິຍານຂອງ ດໂຣນາຈາຣຍະ ກາຍເປັນໄຮ້ຜົນ, ແລະເມື່ອ ພຣະຍຸທິສຖິຣ ຖືກປົກປ້ອງຢ່າງສົມບູນ, ໃນເວລານັ້ນ ທະຫານທັງໝົດຂອງພຣະອົງ ຕາມຄໍາເຫັນຊອບຂອງດໂຣນາ ໄດ້ຢຸດຮົບ ແລະດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວອັນແຮງກ້າ ມອງໄປທິດທັງສິບ ແລ້ວພາກັນເດີນກັບໄປຫາຄ່າຍ. ພວກເຂົາທັງໝົດແພ້ພ່າຍ ເປື້ອນຝຸ່ນ, ເກາະກໍແຕກຂາດ, ແລະຖືກລູກສອນຂອງອາຣຊຸນຜູ້ບໍ່ເຄີຍພາດ ຈົນກາຍເປັນທີ່ເຢາະເຍີ້ຍໃນສະໜາມຮົບ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and practical limits of mere force and vows in war: even a great commander’s determination can become futile when opposed by superior skill and when the protected cause (here, Yudhiṣṭhira’s safety) is upheld. It cautions against overconfidence and underscores that outcomes depend on more than intent—on capability, circumstance, and the moral-psychological balance of the battlefield.
Sañjaya reports to Duryodhana that the Kaurava forces had already been driven back by Arjuna; Droṇa’s plan did not succeed; and Yudhiṣṭhira remained secure. This sets the scene for the ensuing developments in the Abhimanyu episode by emphasizing the Kauravas’ setback and the frustration of their leadership’s objectives.