Shloka 23
Cakravyūha-saṃkalpaḥ, Saṃśaptaka-āhvānaṃ, Saubhadra-vikrīḍitam
Drona Parva, Adhyāya 32
सारोहश्चापतद् वाजी गजेनाभ्याहतो भूशम् | निर्मर्यादं महद् युद्धमवर्तत सुदारुणम्,किसी रथीने नाराचके द्वारा गजराजपर आघात किया और वह धराशायी हो गया। किसी हाथीके वेगपूर्वक आघात करनेपर सवारसहित घोड़ा धरतीपर ढेर हो गया। इस प्रकार वहाँ मर्यादाशून्य अत्यन्त भयंकर एवं महान् युद्ध होने लगा
sārohaś cāpatad vājī gajenābhyāhato bhūśam | nirmaryādaṁ mahad yuddham avartata sudāruṇam ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ມ້າພ້ອມຜູ້ຂີ່ ຖືກຊ້າງຊົກຢ່າງແຮງ ແລ້ວຕົກກະແທກພື້ນດິນຢ່າງໜັກ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນທີ່ນັ້ນ ການຮົບອັນໃຫຍ່ແລະນ່າສະພຶງກົວຢ່າງຍິ່ງໄດ້ເລີ່ມລຸກໂຊນ—ການຮົບທີ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກຂອບເຂດແຫ່ງການຍັບຢັ້ງ ເມື່ອຂໍ້ຈຳກັດແຫ່ງທຳອັນຊອບໃນສົງຄາມບໍ່ຖືກຮັກສາອີກຕໍ່ໄປ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how warfare can degenerate into nirmaryāda—unrestrained violence—where the customary boundaries meant to preserve dharma in combat collapse. It implicitly warns that when restraint is lost, suffering multiplies and ethical order is endangered.
Sañjaya describes battlefield scenes: an elephant’s forceful blow brings down a horse along with its rider, and the fighting intensifies into a vast, terrifying conflict characterized by a breakdown of restraint and rules.