Shloka 36
Bhagadatta’s Advance, the Saṃśaptaka Challenge, and Arjuna’s Counterstrike (द्रोणपर्व, अध्याय २६)
तिर्यग्यातेन नागेन समदेनाशुगामिना । तत्पश्चात् दशार्णराजने मदस्रावी, शीघ्रगामी तथा तिरछी दिशा (पार्श्चभाग)-की ओरसे आक्रमण करनेवाले गजराजके द्वारा भगदत्तपर धावा किया ।। तयोरयुद्धं समभवन्नागयोर्भीमरूपयो:
tiryagyātena nāgena samadena āśugāminā | tatpaścāt daśārṇarājena madasrāvī śīghragāmī tathā tirachī-diśā (pārśvabhāga)-kī orase ākramaṇa karanevāle gajarājake dvārā bhagadattapara dhāvā kiyā || tayor yuddhaṃ samabhavan nāgayor bhīmarūpayoḥ ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວກະສັດແຫ່ງດະສາຣະນາ ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໂຈມຕີພະກະດັດຕະ ດ້ວຍຊ້າງຫຼວງຂອງພຣະອົງ—ຊ້າງທີ່ໄວປານລົມ ເຕັມໄປດ້ວຍອາການມັດ (musth) ແລະໂຈມຈາກແນວທາງສະຫຼຽງຂ້າງ. ດັ່ງນັ້ນ ການປະລະກັນອັນດຸເດືອດຂອງຊ້າງທັງສອງ—ຜູ້ມີຮູບຮ່າງນ່າຢ້ານ—ຈຶ່ງເລີ່ມຂຶ້ນ. ໃນບັນຍາກາດແຫ່ງທຳມະຂອງສົງຄາມ ບົດນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມຊ່ຽວຊານ ຄວາມໄວ ແລະວິທີເຂົ້າປະທະ ອາດຕັດສິນຜົນໄດ້ພໍໆກັບກຳລັງດິບ—ແຕ່ຄວາມກ້າຫານທັງປວງກໍຍັງຖືກຜູກມັດໄວ້ກັບຄວາມຈຳເປັນອັນໂສກເສົ້າຂອງສະໜາມຮົບ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that in war, outcomes hinge not only on raw power but also on discipline, speed, and tactical approach (such as an oblique, sideward charge). Ethically, it reflects the Mahābhārata’s recurring tension: extraordinary skill and valor unfold within a grim field of necessary violence, where prowess does not erase the tragedy of conflict.
Sañjaya describes the Daśārṇa king rushing at Bhagadatta using a powerful musth elephant that attacks from a slanting/side direction. The scene culminates in a direct, fearsome clash between the two great elephants.