Shloka 41
द्रोणवध-प्रश्नः
Droṇa’s Fall: Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry
जो पांचालोंके सेनापति हैं, जिन्होंने द्रोणाचार्यको अपना भाग निश्चित कर रखा था, उन धृष्टद्युम्नको कबूतरके समान रंगवाले घोड़ोंने युद्धभूमिमें पहुँचाया ।। तमन्वयात् सत्यधृतिः सौचित्तियुद्धदुर्मद: । श्रेणिमान् वसुदानश्च पुत्र: काश्यस्य चाभिभू:,उनके पीछे सुचित्तके पुत्र युद्धदुर्मद सत्यधृति, श्रेणिमान, वसुदान- और काशिराजके पुत्र अभिभू चल रहे थे
sañjaya uvāca | yo pāñcālānāṃ senāpatiḥ, yena droṇācāryaṃ svabhāgaḥ niścitaḥ kṛtaḥ, taṃ dhṛṣṭadyumnaṃ kapota-sadṛśa-varṇair aśvaiḥ raṇabhūmim prāpayām āsa || tam anvayāt satyadhṛtiḥ, saucitti-yuddha-durmadaḥ, śreṇimān, vasudānaś ca, kāśyasya putraś cābhibhūḥ ||
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ທຣິສະຕະດຍຸມນະ ນາຍທັບແຫ່ງປານຈາລາ—ຜູ້ທີ່ກຳນົດໃຫ້ ໂດຣນະ ເປັນ “ສ່ວນ” ທີ່ຊະຕາກຳຈັດສັນໃຫ້—ຖືກມ້າສີດັ່ງນົກເຂົານຳເຂົ້າສູ່ສະໜາມຮົບ. ຕາມຫຼັງເຂົາມາ ມີ ສັດຍະທຣິຕິ, ຢຸດທະດຸຣະມະດະ ບຸດຂອງ ສຸຈິຕຕິ, ສຣະເນຍມານ, ວະສຸດານ ແລະ ອະພິພູ ບຸດແຫ່ງກະສັດກາຊີ ເດີນຕາມເປັນຂະບວນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how intention and destiny operate within dharma-yuddha: leaders act from firm resolve (niścaya), and that resolve draws others into its moral and practical consequences. It also reflects the Mahabharata’s ethical tension—personal vows and fated outcomes unfold through collective participation.
Sanjaya describes Dhrishtadyumna, commander of the Panchalas, arriving on the battlefield in a chariot drawn by dove-colored horses. He is followed by named allied warriors—Satyadhriti, Yuddhadurmada (son of Suchitti), Shreniman, Vasudana, and Abhibhu of Kashi—indicating the formation and advance of the Panchala-led contingent.