Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

स साथ्र व्यधमच्चापि रथं हेमपरिष्कृतम्‌ । ह्दि विव्याध समरे त्रिंशता सायकैर्भुशम्‌,इसके बाद घोड़ोंसहित उसके सुवर्णभूषित रथको छिल्न-भिन्न कर डाला और समरांगणमें तीस बाणोंसे उसकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी

sa sāśvān vyadhamac cāpi rathaṁ hemapariṣkṛtam | hṛdi vivyādha samare triṁśatā sāyakair bhuśam ||

ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ລາວໄດ້ທຸບທໍາລາຍລົດຮົບທີ່ປະດັບດ້ວຍຄໍານັ້ນ ພ້ອມທັງມ້າ ໃຫ້ແຕກກະຈາຍ. ແລະໃນກາງສົງຄາມ ລາວໄດ້ຍິງທະລຸອົກຂອງຄູ່ຕໍ່ສູ້ດ້ວຍລູກສອນ 30 ດອກ ໃຫ້ເກີດບາດແຜສາຫັດ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການທະວີຄວາມຮຸນແຮງແລະຝີມືຍຸດທະສິນຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ໃນທີ່ທີ່ຄວາມກ້າຫານຖືກສະແດງໂດຍບໍ່ພັກ ແມ່ນແຕ່ລະບຽບໃຫຍ່ແຫ່ງທຳ (ທັມມະ) ກໍຖືກກົດດັນໂດຍຄວາມຈໍາເປັນຂອງສົງຄາມ.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Accusative, Plural
व्यधमत्smashed / shattered
व्यधमत्:
TypeVerb
Rootव्यधम् (ध्मा धातु, वि-उपसर्ग)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Singular
हेमपरिष्कृतम्adorned with gold
हेमपरिष्कृतम्:
TypeAdjective
Rootहेम-परिष्कृत
FormMasculine, Accusative, Singular
हृदिin the chest/heart-region
हृदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृद्
FormNeuter, Locative, Singular
विव्याधpierced
विव्याध:
TypeVerb
Rootव्यध् (वि-उपसर्ग)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
त्रिंशताwith thirty
त्रिंशता:
Karana
TypeNumeral
Rootत्रिंशत्
FormFeminine, Instrumental, Singular
सायकैःwith arrows
सायकैः:
Karana
TypeNoun
Rootसायक
FormMasculine, Instrumental, Plural
भृशम्severely / greatly
भृशम्:
TypeIndeclinable
Rootभृशम्

संजय उवाच

S
Sañjaya
C
chariot (ratha)
H
horses (aśva)
A
arrows (sāyaka)
G
gold ornaments (hema-pariṣkāra)

Educational Q&A

The verse highlights the harsh reality of kṣatriya warfare: skill and force are exercised decisively in battle. Ethically, it points to the tension between duty in war and the suffering war inevitably produces, a recurring Mahābhārata theme where dharma is tested under extreme conditions.

Sañjaya reports that a warrior destroys an opponent’s gold-decorated chariot along with its horses and then strikes the opponent in the chest with thirty arrows, causing a severe wound—an image of overwhelming battlefield dominance.