Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

धष्टहुम्न उवाच बीभत्सो विप्रकर्माणि विदितानि मनीषिणाम्‌ | याजनाध्यापने दान॑ तथा यज्ञप्रतिग्रहौ,धृष्टद्युम्न बोला--'अर्जुन! यज्ञ करना और कराना, वेदोंको पढ़ना और पढ़ाना तथा दान देना और प्रतिग्रह स्वीकार करना-ये छः कर्म ही ब्राह्मणोंके लिये मनीषी पुरुषोंमें प्रसिद्ध हैं। इनमेंसे किस कर्ममें टद्रोणाचार्य प्रतिष्ठित थे। अपने धर्मसे भ्रष्ट होकर उन्होंने क्षत्रिय-धर्मका आश्रय ले रखा था। पार्थ! ऐसी अवस्थामें यदि मैंने ट्रोणाचार्यका वध किया तो तुम इसके लिये मेरी निनदा क्‍यों करते हो। वह नीच कर्म करनेवाला ब्राह्मण दिव्यास्त्रोंद्रारा हमलोगोंका संहार करता था

dhṛṣṭadyumna uvāca | bībhatsō viprakarmāṇi viditāni manīṣiṇām | yājanādhyāpane dānaṁ tathā yajñapratigrahau |

ທຣິດສະຕະດຸມນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ບີພັດສຸ (ອາຣະຈຸນ)! ໜ້າທີ່ຂອງພຣາຫມັນ ເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີໃນຫມູ່ຜູ້ຮູ້: ປະກອບຍັດຍະ ແລະ ປະກອບໃຫ້ຜູ້ອື່ນ, ສຶກສາເວດ ແລະ ສອນເວດ, ໃຫ້ທານ, ແລະ ຮັບທານກັບຄ່າຍັດຍະ. ໃນໜ້າທີ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ດໂຣນະ ຕັ້ງຢູ່ໃນອັນໃດຢ່າງແທ້ຈິງ? ເມື່ອຫຼຸດອອກຈາກທຳມະຂອງຕົນ ລາວໄດ້ພຶ່ງພາທຳມະຂອງກະສັດນັກຮົບ. ໃນສະພາບແບບນັ້ນ ຖ້າຂ້ອຍສັງຫານດໂຣນະ ເຈົ້າຈຶ່ງຕຳນິຂ້ອຍເພາະຫຍັງ? ພຣາຫມັນຜູ້ປະພຶດຕ່ຳຊ້ານັ້ນ ກຳລັງທຳລາຍພວກເຮົາດ້ວຍອາວຸດທິບ»។

धृष्टद्युम्नःDhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नः:
Karta
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
बीभत्सोO Bibhatsu (Arjuna)
बीभत्सो:
Sampradana
TypeNoun
Rootबीभत्सु
FormMasculine, Vocative, Singular
विप्रकर्माणिthe duties/acts of a Brahmin
विप्रकर्माणि:
Karta
TypeNoun
Rootविप्रकर्मन्
FormNeuter, Nominative, Plural
विदितानिare known
विदितानि:
TypeAdjective
Rootविदित
FormNeuter, Nominative, Plural
मनीषिणाम्of the wise
मनीषिणाम्:
TypeNoun
Rootमनीषिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
याजनin performing sacrifice (for oneself)
याजन:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयाजन
FormNeuter, Locative, Singular
अध्यापनेin teaching (the Veda)
अध्यापने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअध्यापन
FormNeuter, Locative, Singular
दानम्giving (charity)
दानम्:
Karta
TypeNoun
Rootदान
FormNeuter, Nominative, Singular
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
यज्ञप्रतिग्रहौaccepting sacrificial fees/gifts (and related acceptance)
यज्ञप्रतिग्रहौ:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञ-प्रतिग्रह
FormMasculine, Nominative, Dual

धष्टहुम्न उवाच

D
Dhṛṣṭadyumna
A
Arjuna (Bībhatsu, Pārtha)
D
Droṇa (Droṇācārya)
B
Brāhmaṇa
K
Kṣatriya
V
Veda
Y
Yajña
D
Divyāstras

Educational Q&A

The passage frames an ethical argument about svadharma (one’s proper duty): brāhmaṇas are defined by six canonical duties (ritual service, Vedic learning/teaching, giving and receiving gifts/fees). Dhṛṣṭadyumna argues that Droṇa abandoned brāhmaṇa-dharma and acted as a warrior using divine weapons; therefore, censuring his killing is inconsistent with the dharma-based evaluation of conduct.

Dhṛṣṭadyumna responds to Arjuna’s criticism regarding Droṇa’s death. He lists the recognized brāhmaṇa duties and challenges whether Droṇa was actually living by them, asserting that Droṇa had taken up kṣatriya-like warfare and was slaughtering enemies with celestial weapons, so Dhṛṣṭadyumna defends the act of killing him in battle.