Shloka 283
क्व च युद्धमिदं भूय: “कालो हि दुरतिक्रम:” । दुर्योधन बोला--शिनिप्रवर! हमारा बचपनका वह खेल कहाँ चला गया और फिर यह युद्ध कहाँसे आ धमका? हाय! कालका उल्लंघन करना अत्यन्त ही कठिन है
kva ca yuddham idaṃ bhūyaḥ “kālo hi duratikramaḥ” |
ດຸຣະໂຍທະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ປະເສີດແຫ່ງຊິນິ, ການຫຼິ້ນໃນວັຍເດັກຂອງພວກເຮົາໄປຢູ່ໃສ? ແລ້ວສົງຄາມນີ້ມາຮອດພວກເຮົາອີກໄດ້ແນວໃດ? ໂອຍ—ກາລະ (ເວລາ) ນັ້ນຍາກຍິ່ງທີ່ຈະກ້າວຂ້າມ.” ທ່າມກາງຄວາມພິນາດ ລາວຮັບຮູ້ໂສກນາດກໍາແຫ່ງການຂ້າຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະອໍານາດອັນຫຼີກບໍ່ພົ້ນຂອງກາລະ ທີ່ຂັບເຄື່ອນເຫດການເກີນກວ່າການຄວບຄຸມຂອງມະນຸດ.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the irresistible power of kāla (Time/fate) and the bitter realization that choices and consequences can carry one from innocent beginnings into catastrophic conflict; it invites reflection on responsibility, impermanence, and the moral cost of war.
In the Drona Parva’s intense battle context, Duryodhana laments how the situation has escalated from childhood familiarity among kinsmen to repeated, unavoidable warfare, attributing the grim turn of events to the overpowering force of Time.