Shloka 50
नारायणास्त्र-शमनं द्रौणि-प्रहारश्च
Pacification of the Nārāyaṇāstra and Drauni’s Renewed Assault
भरतश्रेष्ठ] उस समरांगणमें मोहवश पिताने पुत्रका वध कर डाला और पुत्रने पिताका। मित्रने मित्रके प्राण ले लिये। मामाने भानजेको मार डाला और भानजेने मामाको ।।
sanjaya uvāca | sve svān pare parāṁś cāpi nijaghnur itaretaram | nirmaryādam abhūd yuddhaṁ rātri bhīru-bhayānakam ||
ສັນຈະຍາກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມຍາມຄ່ຳນັ້ນ ເພາະຄວາມຫຼົງ ພໍ່ໄດ້ຂ້າລູກ ແລະລູກໄດ້ຂ້າພໍ່. ໝູ່ມິດໄດ້ພາກັນປິດຊີວິດໝູ່ມິດ. ລຸງຝ່າຍແມ່ໄດ້ຂ້າຫຼານຊາຍ (ລູກຂອງເອື້ອຍ/ນ້ອງສາວ) ແລະຫຼານຊາຍນັ້ນກໍໄດ້ຂ້າລຸງຂອງຕົນ. ນັກຮົບຝ່າຍຕົນໄດ້ຟັນຟາດກັນເອງ ແລະຜູ້ທີ່ຖືກເຂົ້າໃຈວ່າເປັນສັດຕູ ກໍກາຍເປັນພວກຂອງຕົນ—ພາກັນຂ້າກັນໄປມາ. ດັ່ງນັ້ນ ການຮົບຍາມຄ່ຳນັ້ນຈຶ່ງກາຍເປັນການຮົບທີ່ບໍ່ມີຂອບເຂດແຫ່ງທຳ ແລະກາຍເປັນຄວາມຫວາດຫວັນແມ່ນແຕ່ສຳລັບຜູ້ຂີ້ຢ້ານ—ເມື່ອຄວາມສັບສົນລຶບລ້າງການຍັບຍັ້ງທັງປວງ.
संजय उवाच
Educational Q&A
When warfare loses discernment and restraint (maryādā), it collapses into adharma: delusion makes people harm even their own kin and allies. The verse highlights how moha and uncontrolled violence erase moral boundaries, turning battle into a warning about ethical disintegration.
During a chaotic night engagement, fighters cannot properly recognize one another. In the confusion, they mutually strike down their own side as well as those they misidentify, leading to kin-slaying and friend-slaying. Sañjaya describes the battle as ‘nirmaryāda’—without rules or limits—and frightening in the darkness.