Shloka 60
भीमसेन-धृष्टद्युम्नयोर्वाक्यं
Bhīmasena and Dhṛṣṭadyumna’s Speeches on Kṣātra-Dharma
तावका: सैनिकाश्नापि मेनिरे निहतं नूपम् । ततो&तिचुक्रुशु: सर्वे ते हाहेति समन््ततः,आपके सैनिकोंने भी राजा दुर्योधनको मरा हुआ ही मान लिया था; अतः वे सब ओर जोर-जोरसे हाहाकार करने लगे
tāvakāḥ sainikāś cāpi menire nihataṃ nṛpam | tato ’ticukruśuḥ sarve te hāheti samantataḥ ||
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ທະຫານຂອງທ່ານເອງກໍຄິດວ່າ ພະມະຫາກະສັດນັ້ນຖືກສັງຫານແລ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຂົາທັງໝົດທຸກທິດທາງ ຈຶ່ງຮ້ອງໄຫ້ຄຳຄວນດັງໆ ຕະໂກນວ່າ “ອະນິຈາ! ອະນິຈາ!” ໃນບັນຍາກາດທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ ຂະນະນີ້ສະແດງວ່າ ຄວາມຢ້ານແລະຄວາມໂສກເສົ້າ ຈະແຜ່ກະຈາຍໄດ້ໄວພຽງໃດ ເມື່ອເຊື່ອວ່າຜູ້ນຳລົ້ມລົງ; ແລະຊະຕາກຳຂອງກະສັດພຽງຜູ້ດຽວ ອາດສັ່ນຄອນກອງທັບທັງໝົດ ໃຫ້ຄວາມແນ່ວແນ່ແລະລະບຽບລົ້ນຫຼຸດ ທ່າມກາງການຂ້າຟັນທີ່ຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍອະທຳ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of morale in war and the ethical weight of leadership: when a ruler is believed fallen, collective fear and sorrow can overwhelm discipline, revealing how attachment to power and persons intensifies suffering amid a conflict already marked by adharma.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava troops assumed their king (Duryodhana) had been killed, and in response they raised a widespread, loud lament—‘hā hā’—signaling shock and disarray across the battlefield.