Shloka 363
उपायैः पूर्ववधकथनम् / Strategic Justifications for Prior Eliminations
तां प्राविशन्नतिभयां सेनां युद्धचिकीर्षव: । युद्ध करनेकी इच्छावाले सैनिकोंने उस अत्यन्त भयंकर सेनामें प्रवेश किया, जो मेघोंकी घटाके समान जान पड़ती थी। दुर्योधन उसके लिये पुरवैया हवाके समान था। रथ और हाथी बादलोंके दल थे। रणवाद्योंकी गम्भीर ध्वनि मेघोंकी गर्जनाके समान जान पड़ती थी। धनुष और ध्वज बिजलीके समान चमक रहे थे। द्रोणाचार्य और पाण्डव पर्जन्यका काम देते थे। खड़ग, शक्ति और गदाका आघात ही वज्रपात था। बाणरूपी जलकी वहाँ वर्षा होती थी। अस्त्र ही पवनके समान प्रतीत होते थे। सर्दी और गर्मीसे व्याप्त हुई वह अत्यन्त भयंकर उग्र सेना सबको विस्मयमें डालनेवाली और योद्धाओंके जीवनका उच्छेद करनेवाली थी। उससे पार होनेके लिये नौकास्वरूप कोई साधन नहीं था
tāṁ prāviśann atibhayāṁ senāṁ yuddhacikīrṣavaḥ |
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍໃຈປາຖະໜາຈະຮົບ ນັກຮົບທັງຫຼາຍໄດ້ເຂົ້າໄປໃນກອງທັບອັນນ່າຢ້ານຢ່າງຫາທີ່ສຸດນັ້ນ. ມັນປານດັ່ງມວນເມກພາຍຸໜາແໜ້ນ: ທຸຣະໂຍທະນະເປັນດັ່ງລົມພັດຂັບ; ລົດຮົບແລະຊ້າງເປັນດັ່ງກຸ່ມເມກ; ສຽງກອງຮົບອັນທຸ້ມໜັກເປັນດັ່ງຟ້າຮ້ອງ; ຄັນທະນູແລະທຸງສະຫວ່າງວາບດັ່ງຟ້າຜ່າ. ທໂຣນະແລະປານດະວະປານດັ່ງຮັບບົດບາດຂອງພະປະຈັນຍະ (Parjanya) ເທວະແຫ່ງຝົນ; ການຟັນດ້ວຍດາບ ຫອກ ແລະຄອນເປັນດັ່ງສາຍຟ້າຟາດ; ມີຝົນແຫ່ງນ້ຳລູກສອນຕົກລົງ; ແລະອາວຸດທັງຫຼາຍເຄື່ອນໄຫວດັ່ງລົມກະໂຊກ. ກອງທັບອັນດຸຮ້າຍນັ້ນ—ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໜາວແລະຮ້ອນສຸດຂີດ—ເຮັດໃຫ້ທຸກຄົນຕະລຶງ ແລະຕັດຊີວິດນັກຮົບ; ແລະບໍ່ມີວິທີໃດດັ່ງເຮືອທີ່ຈະຂ້າມພົ້ນມັນໄດ້ເລີຍ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the overwhelming, impersonal force of war: once unleashed, it becomes like a storm that astonishes and consumes lives, offering no easy ‘boat’ to cross it. Ethically, it hints at the tragic cost of martial ambition—war is not merely heroism but a destructive natural force that engulfs all.
Sañjaya describes warriors entering a terrifying battle formation. He paints the Kaurava host as a monsoon storm—Duryodhana as the driving wind, chariots and elephants as cloud-masses, drums as thunder, banners and bows as lightning, and volleys of arrows as rain—conveying the scale and lethal intensity of the fighting.