Shloka 17
Śalya–Bhīma Gadāyuddham (मद्रराज-भीमसेन गदायुद्धम्)
चक्रकूर्मा गदानक्रां शरक्षुद्रमझषाकुलाम् । बकगृध्रसृगालानां घोरसंघैर्निषेविताम्,उसमें रथोंके पहिये कछुओंके समान, गदाएँ नाकोंके समान और बाण छोटी-छोटी मछलियोंके समान भरे हुए थे। बगलों, गीधों और गीदड़ोंके भयानक समुदाय उसके तटपर निवास करते थे
cakrakūrmā gadānakrā śarakṣudramajhaṣākulām | bakagṛdhrasṛgālānāṃ ghorasaṅghair niṣevitām ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ມັນຄືແມ່ນ້ຳອັນນ່າຢ້ານ: ລໍ້ລົດຮົບເປັນດັ່ງເຕົ່າ, ຄ້ອນກະບອງ (ຄະດາ) ເປັນດັ່ງຈະລະເຂ້, ແລະລູກສອນຊຸກຊຸມດັ່ງຝູງປານ້ອຍໆ. ຕາມຝັ່ງຂອງມັນມີຝູງນົກກະສາ, ນົກແຮ້ງ ແລະໝາປ່າ ອັນນ່າສະພຶງອາໄສຢູ່.” ໃນພາບສົງຄາມນີ້ ສະໜາມຮົບຖືກວາດເປັນລະບົບນິເວດອັນລ່າເຫຍື່ອ ທີ່ອາວຸດແລະສັດກິນຊາກຮ່ວມກັນຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມສະຫງົບສະຫງົບທາງທຳມະ ແລະຜົນຕາມມາອັນຫຼີກບໍ່ພົ້ນຂອງຄວາມຮຸນແຮງ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical gravity of war by depicting it as a monstrous ‘river’ where weapons become predators and scavengers gather—suggesting that violence inevitably breeds suffering, death, and moral dread beyond immediate victory or defeat.
Sañjaya is describing the Kurukṣetra battlefield to Dhṛtarāṣṭra using extended aquatic metaphors: chariot-wheels appear like tortoises, maces like crocodiles, arrows like swarming fish, and the banks are haunted by herons, vultures, and jackals—evoking a scene of carnage and its aftermath.