Shloka 233
दीर्घमुष्णं श्वसन् वीरो न किंचित् प्रत्यपद्यत । दुर्मुखका मर्मस्थान विदीर्ण हो गया था। वह खूनसे लथपथ हो पृथ्वीपर पड़ा था। उसे उस दशामें देखकर कर्णके नेत्रोंमें आँसू भर आया। वह दो घड़ीतक विपक्षीका सामना न कर सका। जब उसके प्राणपखेरू उड़ गये, तब कर्ण उस शवकी परिक्रमा करके आगे बढ़ा। वह वीर गरम-गरम लंबी साँस खींचता हुआ किसी कर्तव्यका निश्चय न कर सका
sañjaya uvāca | dīrgham uṣṇaṁ śvasan vīro na kiñcit pratyapadyata |
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ວີຣະບຸລຸດນັ້ນຫາຍໃຈຍາວໆ ຮ້ອນໆ ແລະບໍ່ອາດຕັດສິນໃຈໄດ້ວ່າຈະເຮັດສິ່ງໃດ. ຈຸດສຳຄັນຂອງ ດຸຣມຸຂະ ຖືກຉີກຂາດ; ຮ່າງຂອງເຂົາເປື້ອນເລືອດ ນອນຢູ່ເທິງພື້ນດິນ. ເມື່ອ ກັນນະ ເຫັນສະພາບນັ້ນ ນ້ຳຕາກໍເຕັມຕາ; ລາວບໍ່ອາດຫັນໜ້າປະຈັນກັບຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານໄດ້ຢູ່ຊົ່ວຄາວ. ເມື່ອວິນຍານໄດ້ຈາກໄປແລ້ວ ກັນນະ ໄດ້ເດີນວົນຮອບສົບ ເປັນການຄາລະວະອັນເຢັນຊາ ແລະກ້າວຕໍ່ໄປ.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in war, the epic acknowledges moments when human feeling interrupts martial certainty: grief, shock, and respect for the fallen can momentarily suspend action. The verse highlights the tension between kṣatriya-duty (pressing forward) and the ethical-emotional reality of witnessing death.
Sañjaya describes a warrior (contextually Karṇa in the surrounding prose) breathing hard and hot, unable to decide what to do for a time after seeing a mortally wounded/fallen fighter. After the person dies, he circumambulates the body as a sign of respect and then proceeds onward in the battle.