Shloka 11
Somadatta–Sātyaki Engagement; Bhīma’s Interventions; Droṇa–Yudhiṣṭhira Astra Exchange
Book 7, Chapter 132
*वास्तवमें मेरा भाग्य ही खोटा है। ये तीनों महारथी जहाँ आप-जैसे पुरुषसिंह वीरको लाँघकर आगे बढ़ गये हैं, उस युद्धमें मेरा विनाश ही अवश्यम्भावी है ।। एवं गते तु कृत्ये5स्मिन् ब्रूहि यत् ते विवक्षितम् | यद् गतं गतमेवेदं शेषं चिन्तय मानद,'ऐसी परिस्थितिमें जो कर्तव्य है, उसके सम्बन्धमें आपकी क्या राय है, यह बताइये। मानद! जो हो गया सो तो हो ही गया। अब जो शेष कार्य है, उसका विचार कीजिये
sañjaya uvāca | evaṃ gate tu kṛtye 'smin brūhi yat te vivakṣitam | yad gataṃ gatam evedaṃ śeṣaṃ cintaya mānada ||
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງ ຊະຕາກໍາຂອງຂ້ອຍຊ່າງບົກພ່ອງ. ໃນສົງຄາມທີ່ມະຫາຣະຖີທັງສາມໄດ້ກ້າວຂ້າມທ່ານ—ດັ່ງສິງໃນຫມູ່ຊາຍ—ໄປຂ້າງໜ້າໄດ້, ຄວາມພິນາດຂອງຂ້ອຍຍ່ອມເປັນສິ່ງຫຼີກບໍ່ພົ້ນ. ເມື່ອເລື່ອງມາເຖິງຂັ້ນນີ້ ຈົ່ງບອກຂ້ອຍເຖິງສິ່ງທີ່ທ່ານປາດຖະໜາຈະກ່າວ. ໂອ ຜູ້ປະທານເກຍດ! ສິ່ງທີ່ຜ່ານໄປແລ້ວກໍຜ່ານໄປ; ບັດນີ້ ຈົ່ງຄິດເຖິງສິ່ງທີ່ຍັງເຫຼືອຕ້ອງເຮັດ.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse stresses practical wisdom in crisis: the past is irreversible, so one should stop clinging to what has already happened and instead deliberate on the remaining duty and the next right action.
In the midst of the Drona Parva’s battlefield developments, Sañjaya frames the situation as having reached a decisive point and urges his interlocutor to state his counsel and focus on what can still be done.