Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Droṇa’s Conditional Boon: The Plan to Capture Yudhiṣṭhira (द्रोणेन युधिष्ठिरग्रहणोपायः)

अमृष्यमाणा राजानो यस्य जात्या हया इव | रथे वैवाहिके युक्ता: प्रतोदेन कृतव्रणा:,कमलनयन वीर श्रीकृष्णने स्वयंवरमें गान्धारराजकी पुत्रीको प्राप्त करके समस्त राजाओंको जीतकर उसके साथ विवाह किया। उस समय अच्छी जातिके घोड़ोंकी भाँति श्रीकृष्णके वैवाहिक रथमें जुते हुए वे असहिष्णु राजालोग कोड़ोंकी मारसे घायल कर दिये गये थे इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणाभिषेकपर्वणि धृतराष्ट्रविलापे एकादशो<ध्याय:

amṛṣyamāṇā rājāno yasya jātyā hayā iva | rathe vaivāhike yuktāḥ pratodena kṛtavraṇāḥ ||

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບັນດາກະສັດທີ່ອົດທົນຄວາມອັບອາຍບໍ່ໄດ້ ເປັນດັ່ງມ້າພັນດີໂດຍສັນດານ—ຖືກຜູກເຂົ້າກັບລົດວິວາຫະຂອງລາວ ແລະຖືກຟາດດ້ວຍປະໂຕດຈົນເກີດບາດແຜ».

अमृष्यमाणाःunable to endure, intolerant
अमृष्यमाणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअमृष्यमाण (√मृष् सहने, न-प्रत्ययेन)
FormMasculine, Nominative, Plural
राजानःkings
राजानः:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Plural
यस्यof whom/whose
यस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
जात्याby breed, by kind
जात्या:
Karana
TypeNoun
Rootजाति
FormFeminine, Instrumental, Singular
हयाःhorses
हयाः:
Karta
TypeNoun
Rootहय
FormMasculine, Nominative, Plural
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
रथेin/on the chariot
रथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Locative, Singular
वैवाहिकेwedding(-related), nuptial
वैवाहिके:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवैवाहिक
FormMasculine, Locative, Singular
युक्ताःyoked, harnessed, joined
युक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुक्त (√युज् योजने)
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रतोदेनwith a goad/whip
प्रतोदेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रतोद
FormMasculine, Instrumental, Singular
कृतव्रणाःmade-wounded, having wounds inflicted
कृतव्रणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतव्रण (कृत + व्रण)
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
kings (rājānaḥ)
W
wedding chariot (vaivāhika ratha)
H
horses (hayāḥ)
G
goad/whip (pratoda)

Educational Q&A

The verse highlights how wounded honor and resentment arise from coercive victory; humiliation does not end conflict but often becomes the seed of future hostility, a recurring ethical warning in the Mahābhārata’s portrayal of kṣatriya politics.

Vaiśampāyana describes rival kings who, unable to tolerate defeat, are metaphorically compared to high-bred horses harnessed to a wedding chariot and struck with a goad—an image of subjugation and injury that underscores their simmering anger.