Shloka 53
द्रोणेन केकय-चेदि-वीरवधः
Droṇa’s engagements with the Kekayas and Cedis
रणसागरमक्षोभ्यं मातज्राड़्शिलाचितम् । वेलाभूतस्तदा पार्थ: पत्रिभि: समवारयत्,उस समय अर्जुनने उस असंख्य, अपार, दुर्लड्घ्य एवं अक्षोभ्य रण-समुद्रको सीमावर्ती तटप्रान्तके समान होकर अपने बाणोंद्वारा रोक दिया। उस रणसागरमें बाणोंकी तरंगें उठ रही थीं, फहराते हुए ध्वज भौंरोंके समान जान पड़ते थे, हाथी ग्राह थे, पैदल सैनिक मत्स्य और कीचड़के समान प्रतीत होते थे, शंखों और दुन्दुभियोंकी ध्वनि ही उस रणसिन्धुकी गम्भीर गर्जना थी, रथ ऊँची-ऊँची लहरोंके समान जान पड़ते थे, योद्धाओंकी पगड़ी और टोप कछुओंके समान थे, छत्र और पताकाएँ फेनराशि-सी प्रतीत होती थीं तथा मतवाले हाथियोंकी लाशें ऊँचे-ऊँचे शिलाखण्डोंके समान उस सैन्यसागरको व्याप्त किये हुए थीं
sañjaya uvāca |
raṇasāgaram akṣobhyam mātaṅga-śilā-citam |
velābhūtas tadā pārthaḥ patribhiḥ samavārayat ||
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໃນເວລານັ້ນ ປາຣຖະ (ອາຣຈຸນ) ກາຍເປັນດັ່ງຝັ່ງທະເລ ແລະໄດ້ກັ້ນຂວາງທະເລສົງຄາມອັນໃຫຍ່ ແລະບໍ່ສັ່ນຄອນນັ້ນ—ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຊາກຊ້າງດັ່ງກ້ອນຫີນໃຫຍ່—ດ້ວຍລູກທະນູຂອງຕົນ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຕ່າງທາງທຳ: ທ່າມກາງຄວາມວຸ່ນວາຍແລະແຮງຜັກດັນຂອງສົງຄາມ ການຄອບຄຸມຕົນແລະຄວາມຍັບຍັ້ງສາມາດວາງຂອບເຂດ ບໍ່ໃຫ້ຄວາມຮຸນແຮງພຸ້ງຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີການກັ້ນ».
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses the sea-and-shore metaphor to highlight restraint and mastery in the midst of violence: even when war swells like an ocean, a disciplined warrior can set limits, preventing chaos from overwhelming order and duty.
Sañjaya describes Arjuna’s martial feat: by a powerful barrage of arrows he halts the advancing mass of fighters—likened to an unshakable ocean of battle—standing as a ‘shoreline’ that checks its surge.