Shloka 16
भगदत्तो महीपाल: पुरन्दरसमो युधि । “यदि उस भयंकर राक्षसराज घटोत्कचपर तुम्हारा अधिक रोष है तो उस दुष्टके साथ युद्ध करनेके लिये राजा भगदत्त जायँ; क्योंकि युद्धमें ये इन्द्रके समान पराक्रमी हैं! || १५६ || एतावदुक्त्वा राजानं भगदत्तमथाब्रवीत्,कथयामास दुर्धर्षो विनि:श्वस्य पुनः पुनः । संजय कहते हैं--महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाला राजा दुर्योधन उस महान् युद्धमें एक राक्षसके द्वारा प्राप्त हुई अपनी पराजयको नहीं सह सका। उसने गंगानन्दन भीष्मजीके पास जाकर उन्हें विनीतभावसे प्रणाम करनेके पश्चात् सारा वृत्तान्त यथावत् रूपसे कह सुनाया। उस दुर्धर्ष वीरने बारंबार लम्बी साँस खींचकर घटोत्कचकी विजय और अपनी पराजयकी कथा कही
sañjaya uvāca |
bhagdatto mahīpālaḥ purandara-samo yudhi |
yadi te bhayaṅkara-rākṣasa-rāja ghaṭotkace 'dhiko roṣas tarhi tasya duṣṭasya saha yoddhuṃ rājā bhagdatto yātu, yasmād yuddhe 'yaṃ śakra-samo vīryavān iti ||
etāvad uktvā rājānaṃ bhagdattaṃ athābravīt; kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ພະຣາຊາ ພະຄະດັດຕະ ໃນສົງຄາມເປັນດັ່ງ ປຸຣັນດະຣະ (ອິນທຣາ)។ ຖ້າຄວາມໂກດຂອງທ່ານຕໍ່ຣາກສະສະຣາຊາອັນນ່າຢ້ານ ຄະຕໍດກະຈະ ແຮງກ້າເປັນພິເສດ, ກໍໃຫ້ພະຣາຊາ ພະຄະດັດຕະ ໄປຮົບກັບຜູ້ຊົ່ວນັ້ນ; ເພາະໃນສົງຄາມ ພຣະອົງກ້າຫານດັ່ງອິນທຣາ»។ ເມື່ອກ່າວໄດ້ເທົ່ານີ້ ທຸຣະໂຢທະນະ ກໍເວົ້າຕໍ່ກັບພະຣາຊາ ພະຄະດັດຕະ; ແລະຜູ້ຍາກຈະຕ້ານທານນັ້ນ ຖອນຫາຍໃຈເລິກໆ ຊ້ຳໆ ໃນຂະນະທີ່ເລົ່າຊ້ຳອີກເຖິງຊັຍຊະນະຂອງ ຄະຕໍດກະຈະ ແລະຄວາມອັບອາຍຂອງຕົນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how anger born of wounded pride can distort judgment in war: counsel becomes driven by vengeance rather than dharmic restraint or clear strategy, escalating violence by seeking an ‘equal’ opponent to satisfy rage.
After suffering setbacks due to Ghaṭotkaca, Duryodhana urges that Bhagadatta—praised as Indra-like in battle—should be sent to fight him. Duryodhana, repeatedly sighing, recounts Ghaṭotkaca’s victory and his own humiliation, pressing for a forceful response.