Shloka 4
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
सौमदत्तेश्न वीरस्य भगदत्तस्य चो भयो: । अश्वत्थाम्नस्तथा तात शूराणामनिवर्तिनाम्,दुर्भाग्यके अधीन होनेके कारण ही मेरे पुत्र हारते जा रहे हैं; विजयी नहीं हो रहे हैं। जहाँ भीष्म, द्रोण, महामना कृपाचार्य, वीरवर भूरिश्रवा, भगदत्त, अश्वत्थामा तथा युद्धमें पीठ न दिखानेवाले अन्य शूरवीरोंके बीचमें रहकर भी मेरे पुत्र प्रतिदिन संग्राममें मारे जाते हैं, वहाँ दुर्भाग्यके सिवा और क्या कारण हो सकता है?
dhṛtarāṣṭra uvāca | saumadatteś ca vīrasya bhagadattasya cobhayoḥ | aśvatthāmnas tathā tāta śūrāṇām anivartinām |
ທຣິຕະຣາດ ກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ, ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະທີ່ມີວິລະບຸລຸດບຸຣີສຣະວັສ ບຸດຂອງໂສມະດັດຕະ, ມີພະກະດັດຕະ, ແລະອັສວັດຖາມັນ—ນັກຮົບຜູ້ບໍ່ຖອນຫຼັງຈາກສົງຄາມ—ລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍຍັງຖືກສັງຫານທຸກມື້ໃນການຮົບ. ຈະມີເຫດອື່ນໃດໄດ້ ນອກຈາກຄວາມອັບໂຊກ?”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between human agency and perceived fate: Dhṛtarāṣṭra attributes repeated Kaurava losses to ‘misfortune’ even though powerful warriors support them, implicitly pointing to the ethical consequence of an unrighteous cause and the blindness that seeks external explanations rather than moral accountability.
Dhṛtarāṣṭra, hearing of ongoing battlefield deaths, expresses anguish and disbelief that his sons keep falling despite the presence of renowned, steadfast fighters such as Bhūriśravas, Bhagadatta, and Aśvatthāman, and he concludes that only ill-luck can explain it.