Shloka 55
भीष्म-युधिष्ठिर-संमर्दः
Bhīṣma’s Pressure on Yudhiṣṭhira; Śikhaṇḍī’s Approach; Evening Withdrawal
प्रत्युद्ययुरमहाराज गजानिव महागजा: । महाराज! उन्हें आते देख आपके महारथी पुत्र उनका सामना करनेके लिये आगे बढ़े, जैसे हाथी दूसरे हाथियोंसे भिड़नेके लिये आगे बढ़ते हैं || ५४ हू ।। दुर्मुखो दुर्जयश्वैव तथा दुर्मर्षणो युवा,नरेश्वर! दुर्मुख, दुर्जय, युवा वीर दुर्मर्षण, शत्रुंजय तथा शत्रुसह--ये सब-के-सब यशस्वी वीर क्रोधमें भरकर पाँचों भाई केकयोंका सामना करनेके लिये एक साथ आगे बढ़े
sañjaya uvāca |
pratyudyayur amahārāja gajān iva mahāgajāḥ |
durmukho durjayaś caiva tathā durmarṣaṇo yuvā |
śatruñjayaḥ śatrusahaś ca naraśvara |
ete sarve yaśasvino vīrāḥ krodhena bharitāḥ samam abhyudyayur bhāratānām kekayānāṃ pañca-bhrātṝṇāṃ pratyudgamāya ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາລາຊາ! ເມື່ອເຫັນເຂົາເຈົ້າກ້າວເຂົ້າມາ ມະຫາຣະຖີຜູ້ເລີດຂອງພຣະອົງກໍອອກໄປຮັບສູ້—ດັ່ງຊ້າງໃຫຍ່ພຸ້ນໄປປະທະຊ້າງໃຫຍ່. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ດຸຣມຸຂ ດຸຣຈະຍ ວີຣະຊົນໜຸ່ມ ດຸຣມະຣະສະນະ ພ້ອມດ້ວຍ ສັດຣຸນຊະຍ ແລະ ສັດຣຸສະຫະ—ພີ່ນ້ອງຫ້າຄົນຜູ້ມີຊື່ສຽງເຫຼົ່ານີ້ ເຕັມໄປດ້ວຍໂທສະ ພາກັນພຸ້ນອອກໄປພ້ອມກັນ ເພື່ອປະຈັນໜ້າພີ່ນ້ອງກະເກຍະຫ້າຄົນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how anger (krodha) can unify and propel warriors into violent confrontation, often overpowering discernment. It implicitly warns that martial glory, when driven by rage, accelerates conflict and obscures ethical restraint even among famed heroes.
Sañjaya reports to the king that, upon seeing the opposing side advance, the king’s warriors surge forward to meet them. He then names five brothers—Durmukha, Durjaya, the young Durmarṣaṇa, Śatruñjaya, and Śatrusaha—who, enraged, move together to confront the five Kekaya brothers.