Shloka 40
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
।। स भीष्मं शरजालेन महता समवाकिरत्,जिघांसन्तं युधां श्रेष्ठ तदा55सीत् तुमुलं महत् । संजय कहते हैं--राजन्! पाण्डवपक्षके लाखों क्षत्रियशिरोमणि महारथी विराट सेनापति शूरवीर श्वेतको आगे करके आपके पुत्र दुर्योधनको अपना बल दिखाते हुए शिखण्डीको सामने रखकर भीष्मके सुवर्णभूषित रथपर चढ़ आये। भारत! वे महारथी श्लेतकी रक्षा करना चाहते थे। इसलिये उसे मारनेकी इच्छावाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ भीष्मपर उन्होंने धावा किया। उस समय बड़ा भयंकर युद्ध छिड़ गया
sa bhīṣmaṁ śarajālena mahatā samavākirat | jighāṁsantaṁ yudhāṁ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṁ mahat ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ເຂົາໄດ້ສາດລູກສອນຈໍານວນຫຼາຍດັ່ງຕາຂ່າຍໃຫຍ່ ປົກຄຸມພີດສະມະ. ເມື່ອພີດສະມະ—ນັກຮົບຜູ້ປະເສີດ ມີໃຈຈະສັງຫານ—ຖືກຈູ່ໂຈມເຊັ່ນນັ້ນ ໃນຂະນະນັ້ນ ການປະທະອັນໃຫຍ່ ແລະອື້ອອຶງກໍປະທຸຂຶ້ນ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມເຂັ້ມງວດຂອງໜ້າທີ່ໃນສົງຄາມ: ແມ່ນແຕ່ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ອັນຄວນເຄົາລົບ ກໍຖືກຕ້ານດ້ວຍກໍາລັງບໍ່ປານີ ເມື່ອການປົກປ້ອງຝ່າຍຂອງຕົນກາຍເປັນສິ່ງສໍາຄັນທີ່ສຸດ»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the grim reality of kṣatriya-duty in war: even the most revered elder (Bhishma) becomes a target when he is actively engaged in killing, and opponents respond with overwhelming force to protect their side and fulfill their martial obligations.
Sanjaya reports that Bhishma is being inundated by a massive volley—described as a ‘net of arrows’—and that this assault triggers (or coincides with) a fierce, chaotic surge in the fighting.