Shloka 26
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
गजो हत: शिरश्छिन्न॑ मर्म भिन्न हयो हत:,जिघांसन्तं युधां श्रेष्ठ तदा55सीत् तुमुलं महत् । संजय कहते हैं--राजन्! पाण्डवपक्षके लाखों क्षत्रियशिरोमणि महारथी विराट सेनापति शूरवीर श्वेतको आगे करके आपके पुत्र दुर्योधनको अपना बल दिखाते हुए शिखण्डीको सामने रखकर भीष्मके सुवर्णभूषित रथपर चढ़ आये। भारत! वे महारथी श्लेतकी रक्षा करना चाहते थे। इसलिये उसे मारनेकी इच्छावाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ भीष्मपर उन्होंने धावा किया। उस समय बड़ा भयंकर युद्ध छिड़ गया
sañjaya uvāca | gajo hataḥ śiraś chinnaṁ marma-bhinnaḥ hayo hataḥ | jighāṁsantaṁ yudhāṁ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṁ mahat ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຊ້າງຖືກສັງຫານ; ຫົວຖືກຕັດຂາດ; ມ້າຖືກຂ້າ; ຈຸດສຳຄັນຖືກທະລຸ. ເມື່ອນັກຮົບຜູ້ເກັ່ງກ້າທີ່ສຸດບຸກເຂົ້າມາດ້ວຍໃຈຈະສັງຫານ ການຮົບອັນໃຫຍ່ແລະອື້ອອຶງກໍເກີດຂຶ້ນ. ໃນການປະທະນັ້ນ ວິລະຊົນຝ່າຍປານດະວະ—ວາງ ສິຂັນດິນ ໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລະກ້າວໄປເພື່ອປົກປ້ອງ ສະເວຕະ ຜູ້ກ້າຫານ—ໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ລົດຮົບປະດັບຄຳຂອງ ພີສະມະ ເພື່ອສະແດງພະລັງຕໍ່ຝ່າຍ ທຸຣະໂຢທະນະ. ດັ່ງນັ້ນ ໜ້າທີ່ໃນການປົກປ້ອງຜູ້ນຳ ແລະຄວາມຈຳເປັນອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສະໜາມຮົບ ໄດ້ຈຸດໄຟໃຫ້ຄວາມຮຸນແຮງທະວີຂຶ້ນຢ່າງນ່າຢ້ານ»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how battlefield dharma often manifests as protection of one’s own (rakṣaṇa) and decisive action against a lethal threat; yet it also starkly depicts the moral cost—war quickly becomes a chaotic cascade of deaths once the intent to kill dominates.
Sañjaya describes a fierce surge in the fighting: elephants and horses fall, heads are severed, and vital points are struck. In the broader scene (as reflected in the accompanying narration), Pāṇḍava warriors, shielding Śveta and placing Śikhaṇḍin forward, rush toward Bhīṣma’s chariot, triggering a terrifying, tumultuous battle.