Shloka 48
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
सखा सखायं च तथा सम्बन्धी बान्धवं तथा । उन सेनाओंमें अनेकानेक भयंकर शब्द सुनायी पड़ते थे। बड़े-बड़े वीरोंका विनाश करनेवाले उस महाभयानक संग्राममें पिताने पुत्रको
saṅjaya uvāca | sakhā sakhāyaṃ ca tathā sambandhī bāndhavaṃ tathā | evaṃ yuyudhire tatra kuravaḥ pāṇḍavaiḥ saha |
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ໝູ່ມິດສູ້ກັບໝູ່ມິດ ແລະ ຍາດພີ່ນ້ອງສູ້ກັບຍາດພີ່ນ້ອງ. ດັ່ງນັ້ນ ກຸຣຸ ແລະ ປານດະວະ ໄດ້ປະຈັນໜ້າກັນໃນສົງຄາມອັນນ່າສະພຶງກົວ ທີ່ບໍ່ມີຂອບເຂດແຫ່ງຄຸນທຳ—ບ່ອນທີ່ສາຍພັນຄອບຄົວ ແລະ ມິດຕະພາບ ຖືກກົດທັບໂດຍຄວາມຄຸ້ມຄອງຕົນທີ່ພັງທະລາຍ ແລະ ຄວາມຄັ້ງຄາດຂອງສົງຄາມ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical catastrophe of civil war: when dharma and restraint collapse, even the most sacred human bonds—friendship and kinship—are consumed by violence, revealing war’s power to erase moral boundaries.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that the Kurus and Pandavas are locked in fierce combat, so indiscriminate that friends and relatives are fighting one another on the battlefield.