Shloka 44
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
निष्कूजा: समपद्यन्त दृढसत्त्वा महाबला: । धैर्यको दृढ़तापूर्वक धारण किये रहनेवाले दूसरे महाबली वीर बाणोंके आघातसे पीड़ित हो क्लेश सहन करते हुए भी मौन ही रहते थे--अपनी वेदना प्रकाशित नहीं करते थे ।। ४३ कक . अन्ये च विरथा: शूरा रथमन्यस्य संयुगे,महाराज! कुछ वीर पुरुष अपना रथ भग्न हो जानेके कारण युद्धमें पृथ्वीपर गिरकर दूसरेका रथ माँग रहे थे, इतनेहीमें बड़े-बड़े हाथियोंके पैरोंसे वे कुचल गये। उस समय उनके रक्तरंजित शरीर फूले हुए पलाशके समान शोभा पा रहे थे
sañjaya uvāca | niṣkūjāḥ samapadyanta dṛḍhasattvā mahābalāḥ | anye ca virathāḥ śūrā ratham anyasya saṃyuge mahārāja |
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ວີລະບຸລຸດຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງ ແລະຈິດໃຈໝັ້ນຄົງ ອົດທົນການຖືກລູກທະນູຕີໂດນໂດຍບໍ່ຮ້ອງຄາງ; ພວກເຂົາຢູ່ນິ່ງ ບໍ່ເຜີຍຄວາມເຈັບປວດ. ອີກພວກໜຶ່ງ—ຜູ້ກ້າຫານທີ່ລົດສົງຄາມຖືກທຳລາຍ—ລົ້ມລົງກັບດິນໃນກາງສົງຄາມ ແລະຮ້ອງຂໍລົດຂອງຄົນອື່ນ; ແຕ່ກ່ອນຈະທັນຊ່ວຍ ພວກເຂົາຖືກຕີນຊ້າງໃຫຍ່ໆຢຽບຂີ້. ຮ່າງກາຍທີ່ເປື້ອນເລືອດ ບວມແຕກນັ້ນ ປານດອກປາລາຊາ (palāśa) ທີ່ກຳລັງບານ—ຄວາມງາມທີ່ຕັດກັບຄວາມສະຫວັນຂອງສົງຄາມ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights endurance and restraint under suffering as a warriorly virtue, while simultaneously exposing the brutal, indiscriminate destruction of war—suggesting that even dutiful courage (kṣatriya-dharma) unfolds within a tragic moral landscape.
Sañjaya describes the battlefield: some powerful fighters bear arrow-wounds without crying out, while others whose chariots are destroyed fall and seek another chariot but are trampled by elephants; their bloodied bodies are compared to palāśa blossoms.