Shloka 18
Chapter 47: Krauñca-vyūha Deployment and Conch-Signals
Kaurava–Pāṇḍava Readiness
इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके श्रीमद्भगवद्गीतापवके अन्तर्गत ब्रह्मविद्या एवं योगशास्त्ररूप श्रीमद्भगवद्गीतोपनिषद् श्रीकृष्णार्जुन-संवादमें मोक्षसंन्यासयोग नामक अठारहवाँ अध्याय पूरा हुआ,नकुल उवाच एवं गते त्वयि ज्येछे मम भ्रातरि भारत | भीर्मे दुनोति हृदयं ब्रूहि गनता भवान् क्व नु नकुलने पूछा--भारत! आप मेरे बड़े भाई हैं। आपके इस प्रकार शत्रुसेनाकी ओर चल देनेपर भारी भय मेरे हृदयको पीड़ित कर रहा है। बताइये, आप कहाँ जायूँगे?
Iti prakāraṁ śrīmahābhārate bhīṣmaparvaṇi śrīmadbhagavadgītāparvaṇi antar-gataṁ brahmavidyā evaṁ yogaśāstrarūpaṁ śrīmadbhagavadgītopaniṣat śrīkṛṣṇārjuna-saṁvāde mokṣasaṁnyāsayoga-nāmakaḥ aṣṭādaśo ’dhyāyaḥ pūrṇaḥ. Nakula uvāca: gate tvayi jyeṣṭhe mama bhrātari bhārata | bhīr me dunoti hṛdayaṁ brūhi gantā bhavān kva nu ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະ ພາກບີສະມະ (Bhīṣma Parva) ໃນຕອນທີ່ເອີ້ນວ່າ ພະຄະວັດຄີຕາ (Bhagavad Gītā) ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ ອຸປະນິສັດຊື່ «ພະຄະວັດຄີຕາ» ອັນເປັນຄຳສອນແຫ່ງພຣະພຣະຫມະວິທະຍາ ແລະ ວິຊາໂຍຄະ ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ພຣະສີກຣິດສະນະ ແລະ ອາຣະຈຸນ; ບົດທີ 18 ຊື່ «ໂຍຄະແຫ່ງການຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍການສະຫຼະລະທິ້ງ» ກໍສຳເລັດສິ້ນ. ນະກຸລ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ, ທ່ານເປັນພີ່ໃຫຍ່ຂອງຂ້ອຍ. ເມື່ອທ່ານກ້າວໄປຫາກອງທັບສັດຕູແບບນີ້ ຄວາມຢ້ານກົວອັນໜັກໜ່ວງກໍບີບຄັ້ນຫົວໃຈຂ້ອຍ. ຂໍຈົ່ງບອກ—ທ່ານຈະໄປໃສແທ້?”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage functions mainly as a formal colophon: it frames the Bhagavad Gītā as an Upaniṣadic teaching of brahma-knowledge and yoga, culminating in the chapter on mokṣa through saṁnyāsa—i.e., liberation grounded in inner renunciation and disciplined action rather than mere external withdrawal.
After the Gītā’s formal conclusion, the scene shifts to a battlefield-context exchange: Nakula, anxious and shaken, addresses his eldest brother (jyeṣṭha) and asks where he is going as he moves toward the enemy forces, expressing the fear that grips his heart.