Shloka 9
भीष्मपतनविषये धृतराष्ट्रस्य प्रश्नाः | Dhṛtarāṣṭra’s Questions on Bhīṣma’s Fall
व्युत्थितोत्पत्तिविज्ञानमाकाशे च गति: शुभा । अस्त्रेरसंगो युद्धेषु वरदानान्महात्मन:,राजन! जिनके कृपाप्रसादसे मुझे परम उत्तम दिव्य ज्ञान प्राप्त हुआ है, इन्द्रियातीत विषयको भी प्रत्यक्ष देखनेवाली दृष्टि मिली है, दूरसे भी सब कुछ सुननेकी शक्ति, दूसरेके मनकी बातोंको समझ लेनेकी सामर्थ्य, भूत और भविष्यका ज्ञान, शास्त्रके विपरीत चलनेवाले मनुष्योंकी उत्पत्तिका ज्ञान, आकाशमें चलने-फिरनेकी उत्तम शक्ति तथा युद्धके समय अस्त्रोंसे अपने शरीरके अछूते रहनेका अद्भुत चमत्कार आदि बातें जिन महात्माके वरदानसे मेरे लिये सम्भव हुई हैं, उन्हीं आपके पिता पराशरनन्दन बुद्धिमान् व्यासजीको नमस्कार करके भरतवंशियोंके इस अत्यन्त अद्भुत, विचित्र एवं रोमांचकारी युद्धका वर्णन आरम्भ करता हूँ। आप मुझसे यह सब कुछ जिस प्रकार हुआ था, वह विस्तारपूर्वक सुनें
sañjaya uvāca | vyutthitotpattivijñānam ākāśe ca gatiḥ śubhā | astre ’rasaṅgo yuddheṣu varadān mahātmanaḥ ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂດຍພອນຂອງລະດັບມະຫາຕະມະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບປັນຍາອັນແຈ້ງຊັດໃນການຮູ້ການເກີດຂຶ້ນແລະຕົ້ນກໍາເນີດຂອງສັດທັງຫຼາຍ, ແລະອໍານາດອັນເປັນມົງຄຸນໃນການເຄື່ອນໄຫວຜ່ານຟ້າ; ໃນສົງຄາມ ອາວຸດບໍ່ຕິດຕ້ອງ ແລະບໍ່ອາດທໍາອັນຕະລາຍແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ. ເມື່ອໄດ້ນ້ອມຄໍານັບຕໍ່ ພຣະວະຍາສະ ຜູ້ປັນຍາ—ພຣະບຸດຂອງປາຣາຊະຣະ—ຜູ້ໃຫ້ພອນເຫຼົ່ານີ້ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງເລີ່ມບອກເລື່ອງສົງຄາມອັນພິສົດ ແລະເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກຂອງວົງສາບາຣະຕະ ໃຫ້ທ່ານ, ໂອ ພະຣາຊາ, ຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນຈິງ.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse grounds the ethical reliability of the war narrative in humility and lineage of wisdom: Sañjaya attributes his extraordinary perception and protection not to personal merit but to Vyāsa’s boon, and begins by offering reverence to the sage. It models accountability in speech—true reporting should acknowledge its source and limits.
Sañjaya explains to the king that he possesses special powers—knowledge of origins, movement through the sky, and immunity from weapons in battle—granted by the great sage Vyāsa. After saluting Vyāsa, he formally commences his detailed description of the astonishing Bharata war as it unfolded.