Shloka 56
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
घातयित्वा महावीर्य पितरं लोकधार्मिकम् | अगाधे सलिले मग्नां नावं दृष्टवेव पारगा:,संजय! आज जीवित रहनेपर भी हमलोगोंमें क्या सामर्थ्य है? जगत्के विख्यात धर्मात्मा महापराक्रमी पिता भीष्मको युद्धमें मरवाकर हम उसी प्रकार शोकमें डूब गये हैं, जैसे पार जानेकी इच्छावाले पथिक नावको अगाध जलनमें डूबी हुई देखकर दुःखी होते हैं
ghātayitvā mahāvīryaṃ pitaraṃ lokadhārmikam | agādhe salile magnāṃ nāvaṃ dṛṣṭveva pāragāḥ, sañjaya! āj jīvita rahanepar bhī hamalogoṃ meṃ kyā sāmarthya hai? jagat-ke vikhyāta dharmātmā mahāparākrāmī pitā bhīṣma-ko yuddha meṃ maravākar ham usī prakār śoka meṃ ḍūb gaye haiṃ, jaise pāra jāne-kī icchā-vāle pathik nāva-ko agādha jala meṃ ḍūbī huī dekhkar duḥkhī hote haiṃ
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ສັນຊະຍະ! ພວກເຮົາໄດ້ເຮັດໃຫ້ພໍ່ເຖົ້າຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງ ແລະເປັນຜູ້ຖືທຳຂອງໂລກ ຕ້ອງຕາຍ ແລ້ວພວກເຮົາກໍຈົມຢູ່ໃນຄວາມໂສກ. ແມ່ນແຕ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່ ພວກເຮົາຍັງເຫຼືອກຳລັງອັນໃດອີກ? ຫຼັງຈາກເຮັດໃຫ້ ພີສະມະ—ຜູ້ມີທຳ ແລະກ້າຫານຢ່າງສູງ—ລົ້ມໃນສົງຄາມ ພວກເຮົາໂສກເສົ້າດັ່ງນັກເດີນທາງປາຖະໜາຂ້າມຝັ່ງ ເຫັນເຮືອຈົມໃນນ້ຳເລິກແລ້ວຫມົດຫວັງ».
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and psychological cost of adharma in war: when a revered, dharma-upholding elder is brought down through one’s own side’s choices, the victors themselves can be left inwardly powerless—like travelers who lose the very means (the boat) needed to cross danger.
Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya after hearing of Bhīṣma’s fall. He mourns that, despite still being alive, the Kauravas feel bereft of strength and guidance, comparing their condition to would-be crossers who despair upon seeing their boat sunk in deep water.