Shloka 56
एतद् वाक््यं सौहृददादापगेयो मध्ये राज्ञां भारतं श्रावयित्वा । तूष्णीमासीच्छल्यसंतप्तमर्मा योज्यात्मानं वेदनां संनियम्य,गंगानन्दन भीष्म समस्त राजाओंके बीच सौहार्दवश दुर्योधनको यह बात सुनाकर मौन हो गये। बाणोंसे उनके मर्मस्थलोंमें अत्यन्त पीड़ा हो रही थी। उन्होंने उस व्यथाको किसी प्रकार काबूमें करके अपने मनको परमात्माके चिन्तनमें लगा दिया
etad vākyaṃ sauhṛdadād āpageyo madhye rājñāṃ bhārataṃ śrāvayitvā | tūṣṇīm āsīc chalyasaṃtaptamarmā yojyātmānaṃ vedanāṃ saṃniyamya ||
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍນ້ຳໃຈມິດຕະພາບ ໃນທ່າມກາງບັນດາກະສັດທີ່ຊຸມນຸມກັນ ພີສະມະ ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ໄດ້ຖ່າຍທອດຂໍ້ຄວາມນັ້ນໃຫ້ດຸຣະໂຍທະນະ ແລ້ວກໍຢຸດນິ່ງ. ຈຸດສຳຄັນໃນກາຍຂອງທ່ານຖືກເຜົາຮ້ອນດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດຈາກລູກສອນ; ແຕ່ທ່ານກໍຂົມກັ້ນວິທະນານັ້ນ ຮວບຮວມໃຈ ແລະຕັ້ງໃຈໃນການພິຈາລະນາພຣະອາດມະສູງສຸດ.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in extreme suffering, one can practice restraint (saṃniyama) and inner recollection—directing the mind away from reactive pain toward steadiness and contemplation of the highest reality. The verse highlights ethical composure and spiritual discipline within the duties of war.
After delivering a message to Duryodhana before the gathered rulers, Bhīṣma stops speaking. Though pierced and burning with arrow-wounds, he suppresses the pain and concentrates his mind inward, indicating both his physical ordeal on the battlefield and his mental mastery.